ABD-Vietnam Stratejik Ortaklığı

Hindistan’daki G-20 zirvesinin ardından Vietnam’a giden Başkan Biden resmi ziyaret kapsamında Vietnam Devlet Başkanı Vo Van Thuo, Başbakan Pham Minh Chinh ve diğer üst düzey yetkililerle görüşmeler yaptı. Ziyareti, ABD’nin Asya genelinde ilişkilerini geliştirerek küresel istikrarı sağlama çabaları kapsamında gerçekleştirdiğini belirten Biden, geçmişin anılarını geride bırakarak Hanoi ile daha güçlü ilişkiler kurmak istediklerini dile getirdi. Liderlerin görüşmelerde ikili ilişkilerin yanı sıra iklim değişikliği, insan hakları ihlalleri, teknoloji gelişimi, ve özellikle çip üretimi gibi konuları ele aldığı belirtildi.

Başkan Biden’in ziyareti sırasında Vietnam yönetimi, ülkenin ABD ile olan bağlarını Hanoi’nin diplomatik hiyerarşisinde Rusya ve Çin ile eşdeğer en üst seviyeye yükselttiğini duyurdu. Biden bu adımı iki ülke arasında “daha büyük bir işbirliği döneminin başlangıcı” olarak nitelendirdi ve “ABD’nin güçlü, bağımsız, müreffeh ve dirençli bir Vietnam’ı desteklediğini” söyledi.

Vietnam Komünist Partisi Merkez Komitesi Genel Sekreteri Nguyen Phu Trong ile görüşen Biden iki ülke arasındaki ilişki düzeyinin “kapsamlı stratejik ortaklığa” yükseltilmesi konusunda anlaştıklarını duyurdu. Vietnam şimdiye kadar bu statüyü sadece dört ülkeye tanımıştı: Çin, Rusya, Hindistan ve Güney Kore. Çin’den çekinen Vietnamlı siyasiler yıllardır ABD’ye bu ayrıcalığı tanımamakta direniyordu. Pekin yönetiminin Vietnam’a ait deniz alanına izinsiz girişleri iki ülke arasında gerilimin yükselmesine neden olmuştu. ABD’nin Hint-Pasifik’te Çin’e karşı koymak için daha fazla ortak araması da Vietnam’la yakınlaşmaya zemin hazırlamış oldu. Son aylarda Avustralya, Hindistan ve Filipinler ile işbirliğini genişleten Biden, Japonya ve Güney Kore liderlerini Camp David’de bir araya getirerek geçmişte Washington’un başaramadığı üçlü bir ittifakın imzalanmasını sağlamıştı.

Biden, “Bugün, ülkelerimiz arasındaki ilişkilerde çatışmadan normalleşmeye uzanan 50 yıllık bir ilerlemenin izini sürebiliriz” ifadelerini kullandı ve imzalanan anlaşma ile dünyanın en önemli bölgelerinden birinde refah ve güvenliğin artacağını savundu. Biden “ABD bir Pasifik ülkesidir ve hiçbir yere gitmiyoruz” diyerek Çin’i uyarma niyetinde olduğunu gösterdi. Gazetecilerin sorularını da yanıtlayan Biden, düşmanca bir niyetleri olmadığını vurgulayarak Hint-Pasifik bölgesinde yeni bir Soğuk Savaş istemediklerini dile getirdi. “Çin’i kontrol altına almak istemiyorum” diyen Biden “sadece Çin’le ilişkimizin düzgün ve iyi olduğundan, herkesin ne olduğunu bildiğinden emin olmak istiyorum” ifadelerini kullandı. G20 zirvesinde Çin Başbakanı Li Qiang ile görüştüğünü hatırlatan Biden, istikrar hakkında konuştuklarını ve görüşmenin “çatışmacı olmadığını” söyledi.  

Hanoi’nin Washington’u ikili ilişkiler hiyerarşisinin en alt basamağından en üst basamağına yükseltmesi “benzeri görülmemiş bir adım” olarak nitelendiriliyor. Vietnam’ın bugüne kadar dış politikada çok temkinli hareket ettiğini belirten uzmanlar, diğer devletlerle ikili ilişkileri geliştirmeye çalışırken Pekin yönetiminin tepkisini çekmemek için çok yavaş ilerlemeyi tercih ettiklerini hatırlatıyor. ABD ile yapılan anlaşmanın Çin’e Vietnam’ın artık ABD’ye daha yakın olduğu mesajını vereceğini belirten uzmanlar, bunun da sınırları olduğuna dikkat çekiyor. Vietnam yıllardır Rusya ve Çin’le olan bağlarını avantaj elde etmek için kullanırken, herhangi bir çatışmada taraf seçmeyeceğini de açıkça ortaya koyuyordu. Hanoi’nin “Dört Hayır” politikası nedeniyle Çin’e karşı bir koalisyona katılmasının mümkün olmayacağı belirtiliyor: askeri ittifaklara katılmamak, bir ülkeye karşı başka bir ülkenin yanında yer almamak, yabancı askeri üslere sahip olmamak ve uluslararası ilişkilerde güç kullanmamak.

Vietnam’ın ABD’ye tanıdığı yeni statü sembolik olmakla birlikte, savunma müteahhitleri de dahil olmak üzere Amerikan şirketlerine ABD ve Vietnam arasında son dönemde ısınan ilişkilerin devam edeceğine dair güvence vermeyi ve Vietnam’ı ABD’nin yurtdışındaki üretim operasyonları için güvenilir bir yer olarak tanıtmayı amaçladığı belirtiliyor. Ayrıca Vietnam’ın iki uzun süreli ortağı olan Çin ve Rusya’ya da ABD’nin ilişkilerinin artan gücü hakkında bir mesaj gönderdiği değerlendirmesi yapılıyor. Duyuru kapsamında ABD, Vietnam’ın yarı iletken çip üretim üssünü ABD sanayisini destekleyecek şekilde genişletecek yeni bir ortaklığın yanı sıra ticaret alanındaki diğer yatırımlar da dahil olmak üzere bir dizi girişimde bulunma sözü verdi. ABD’li yetkililer ile Vietnamlı mevkidaşları arasındaki üst düzey toplantıların daha da yaygınlaşması bekleniyor.