ABD’den Rusya’ya Mahkum Takası Teklifi

Dışişleri Bakanı Antony Blinken, Rusya’da tutuklu bulunan Amerikalı basketbolcu Brittney Griner ve eski deniz piyadesi Paul Whelan’a karşılık ABD’de hüküm giyen Rus silah tüccarı Viktor Bout’u takas etmeyi önerdiklerini açıkladı. Rusya’nın Ukrayna’yı işgal girişimini başlattığı şubat ayından beri Rus Dışişleri Bakanı Lavrov ile görüşmeyi reddeden Blinken, bu tutumundan vazgeçerek esir takası meselesi ve diğer konuları konuşmak için Rus mevkidaşıyla görüşebileceğini belirtti.

Blinken, “Serbest bırakılmalarını kolaylaştırmak için haftalar önce masaya önemli bir teklif koyduk. Hükümetlerimiz bu teklifle ilgili olarak defalarca ve doğrudan iletişim kurdu ve ben bu konuşmayı kişisel olarak takip etmek ve umarım harekete geçmek için kullanacağım. Umarım bu bizi bir çözüme ulaştırır” ifadelerini kullandı. Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Konseyi Stratejik İletişim Koordinatörü John Kirby de konuya ilişkin yaptığı basın açıklamasında, “Başkan ve ekibi onları evlerine getirmek için olağanüstü adımlar atmaya hazır” dedi. Biden yönetiminin masada bir anlaşma olduğunu netleştirmeye karar verdiğini söyleyen Kirby, “Amerikan halkının, Başkan Biden’ın Brittney Griner ve Paul Whelan’ı eve getirmek için ne kadar sıkı çalıştığını bilmesinin önemli olduğuna inanıyoruz” şeklinde konuştu.

Basketbol yıldızı Brittney Griner geçen şubat ayında Moskova havaalanında uyuşturucu madde kaçakçılığı suçlamasıyla tutuklanmış ve geçen çarşamba günü mahkemede ifade vermişti. Michigan’dan bir kurumsal güvenlik yöneticisi olan Whelan ise 2020 yılında Rusya’da casusluk suçlamasıyla 16 yıl hapis cezasına çarptırılmıştı. Blinken’in açıklamaları ile Biden yönetimi ilk kez, Griner ve Whelan’ın serbest bırakılmasını sağlamak için attığı bir somut bir adımı kamuoyu ile paylaşmış oldu. Amerikan medyasına göre Biden yönetimi Rusya’da tutuklu bulunan bazı Amerikalıların serbest bırakılmalarını sağlama yönünde kamuoyu baskısı hissediyor. 

Biden yönetiminin tutuklu takasına sıcak bakmasının en önemli nedenleri arasında acilen ihtiyaç duyduğu halk desteğini artırma gayesi olduğu düşünülüyor. Geçen nisan ayında Rusya ile yapılan takas anlaşması ile serbest bırakılan eski asker Trevor Reed örneğinde görüldüğü üzere mahkûm takası halk nezdinde olumlu karşılanıyor. ABD hükümeti, yabancı devletlerin suçsuz Amerikalıları rehin almasını teşvik edebileceği ve haksız yere gözaltına alınan bir Amerikalı ile haklı olarak hüküm giydiği kabul edilen bir yabancı uyruklu arasında sahte bir denklik kurularak takas teklifinde bulunulabileceği endişesiyle uzun süredir mahkûm takaslarına sıcak bakmıyordu. Reed’in, Rus pilot Konstantin Yaroshenko ile takas edilmesi gelecekte benzer kararlar alınmasının yolunu açmış oldu.

Blinken-Lavrov görüşmesi gerçekleştiği takdirde bu Rusya’nın Ukrayna’yı işgal etmesinden bu yana iki bakanın yaptıkları ilk görüşme olacak. ABD’li yetkililer, çarşamba günü ABD’nin Lavrov ile yeni bir telefon görüşmesi talep etmesinin başlıca nedeninin tutuklu teklifine cevap verme arzusu olduğunu söyledi. Blinken ayrıca olası görüşmede Lavrov ile Rusya’nın imzaladığı tahıl nakliyat anlaşmasına uygun hareket etmesinin önemi hakkında konuşacağını ve Rusya’nın doğu ve güney Ukrayna’nın bazı bölgelerini ilhak etme girişimlerinin tehlikeleri konusunda kendisini uyaracağını kaydetti.

Kremlin yönetimi ise ABD ile tutuklu değişimi konusunda henüz anlaşma sağlanmadığını açıkladı. Kremlin Sözcüsü Peskov ABD’li yetkilileri eleştirerek, “Böyle konular istişare edildiğinde, bu denli bilgi paylaşımı yapılmaz. Genellikle anlaşma sağlandıktan sonra bilgiler ortaya çıkar. Bildiğimiz, ortada henüz anlaşma olmadığıdır” şeklinde konuştu. Rus Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Zaharova da tutuklu takası konusunun Biden ve Putin arasında geçmişte istişare edildiğini belirtti. İki başkanın, ilgili birimlerin konu hakkında müzakere yürütmeleri konusunda talimat verdiğine değinen Zaharova, “Müzakereler ilgili birimlerce yürütülüyor. Henüz somut sonuca ulaşılamadı ancak müzakere sürecinde her iki tarafın çıkarlarının da dikkate alınması gerektiğini varsayıyoruz” ifadelerini kullandı. Rusya’nın bu tür açıklamalarına rağmen uzun süredir 25 yıl hapis cezasına çarptırılan “Ölüm Tüccarı” lakaplı Rus silah tüccarı Viktor Bout’un serbest bırakılması için çalıştığı belirtiliyor.