Duterte, ABD’yle Ziyaretçi Kuvvetler Anlaşması’nı Fesihten Vazgeçti

Biden yönetiminin Güneydoğu Asya’da Çin’in etkisini sınırlandırma çabaları devam ediyor. Bu kapsamda Filipinler’i ziyaret eden Savunma Bakanı Lloyd Austin’in Filipinler Savunma Bakanı Delfin Lorenzana ile bir araya gelmesi sonrasıda gerçekleştirilen ortak basın toplantısında, Filipinler Devlet Başkanı Rodrigo Duterte’nin, ABD ile savunma alanında işbirliğini öngören Ziyaretçi Kuvvetler Anlaşması’nı (VFA) feshetmeyeceği ve iki ülke arasında geniş çaplı tatbikatların düzenlenmesine izin verdiği açıklandı. Austin, Duterte’ye teşekkür ederek kararın iki ülke dostluğunu daha da güçlendireceğini söyledi.

Başkan Duterte, 11 Şubat 2020’de VFA’yı tek taraflı feshettiğini ve kararını ABD’nin Manila Büyükelçiliği Maslahatgüzarı’na bildirdiğini duyurmuştu. Daha sonra Duterte’nin talimatı doğrultusunda Haziran 2020’de VFA’yı feshetme kararı 6 ay süreyle askıya alınmıştı. İki ülke arasında 1998’de imzalanan VFA anlaşması Filipinler’de konuşlanan Amerikan askeri güçlerinin burada bulunmasının yasal zeminini ve meşruiyetini oluşturuyor. Anlaşma kapsamında Filipinler’e gelen ABD askeri personeli vizeden muaf tutuluyor. ABD ordusunun bölgedeki stratejik varlığı, Çin için önemli bir denge unsuru olarak görülüyor.

Washington yönetimi Batı Pasifik’i Güney Çin Denizi’ne bağlayan coğrafi konumu nedeniyle Filipinler’i Çin’i çevrelemek ve Güney Çin Denizi’nde Çin’le mücadele etmek için stratejik önemde görüyor. Yaklaşık 7000 adadan oluşan ve çok uzun bir sahil şeridine sahip olan Filipinler için de deniz güvenliği büyük önem arz ediyor. ABD ile Filipinler arasında 1951’de imzalanan Karşılıklı Savunma Anlaşması ve 1998’de imzalanan Ziyaretçi Kuvvetler Anlaşması ile kurulan bir savunma ve güvenlik ilişkisi bulunuyor. Ancak ABD ve Çin arasında denge politikası güden Filipinler Devlet Başkanı Rodrigo Duterte’nin “bağımsız dış politika” izleme niyetini açıklaması ve özellikle Çin’in Filipinler’in altyapısının yenilenmesi için 169 milyar dolarlık fon sağlama sözü vermesi üzerine Amerika ile ilişkiler bozulmaya başlamıştı. 

Bu gelişmeler sonrasında Filipinler yönetimi ABD ile Ziyaretçi Kuvvetler Anlaşması’nı 11 Şubat 2020’de tek taraflı feshettiğini açıkladı, ancak fesih yürürlüğe girmedi ve askıya alma kararı Kasım 2020’de ve Ağustos 2021’de 6’şar aylık sürelerle iki kez uzatıldı. Uzmanlara göre Duterte bir yandan Çin ile ilişkileri geliştirmeye çalışırken diğer yandan ABD’den tavizler koparma niyeti taşıyordu. Pekin yönetiminin altyapı yatırımı için verdiği sözü tutmayarak çok kısıtlı miktarda yatırım sağlaması ve Filipinlere ait deniz alanında yayılmacı faaliyetlerini artırması Duterte için açıklanması zor bir durum yarattı. Filipinler halkı ve ordusunun büyük kısmı Çin’den ziyade Amerika ile yakınlaşma taraftarı olduğu için Çin’le varılan anlaşmaların sonuç vermemesi Duterte’yi siyasi açıdan zor durumda bırakıyordu.

Filipinler ve Çin arasında Güney Çin Denizi’ndeki ihtilaflar uzun süredir devam ediyor. Pekin yönetimi Güney Çin Denizi’nde bulunan mercan kayalıkları ve sığlıklar üzerinde suni adacıklar inşa ederek buraları silahlandırma faaliyeti yürütüyor.  2016 yılında alınan Uluslararası Tahkim Mahkemesi kararına göre Çin’in Güney Çin Denizi’ndeki tek taraflı egemenlik talepleri yasal bir zemine oturmuyor. Bu anlayışın temelinde “her devlet denizleri kullanmak ve ticaret yapmakta özgürdür” fikri yatıyor. Bu kararı tanımadığını bildiren Çin yönetimi ise 15. yüzyılda gerçekleştirdiği coğrafi keşiflere, tarihi haritalara ve arkeolojik buluntulara dayanarak söz konusu bölge üzerinde tarihi idari ve egemenlik hakları olduğunu savunuyor.

Çin ile Filipinler arasında en son yaşanan gerginlikte Çin’e ait 200’e yakın gemi Filipinler’in münhasır ekonomik bölgesindeki Whitsun Resifleri civarına demir atmış ve uyarılara rağmen geri çekilmeye yanaşmamıştı. Manila yönetimi Filipinler’e ait Palawan adası yakınlarında bulunan mercan kayalıkları civarındaki Çin gemilerinin bölgedeki mercan kayalıklarını yapay adalara çevirmeye çalıştığını ileri sürmüştü. Yaşanan gelişmelerle ilgili olarak ABD Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, Güney Çin Denizi dahil olmak üzere Pasifik Okyanusu’nda Filipin askeri kuvvetlerine, gemilerine ve uçaklarına yapılan tacizlerin ABD ile Filipinler arasındaki karşılıklı savunma anlaşması kapsamındaki yükümlülüklerini harekete geçireceği söylenmişti.