İran Nükleer Müzakereleri Tekrar Başladı

İran ile ABD, İngiltere, Fransa, Rusya, Çin ve Almanya arasında 2015 yılında imzalanan ve Kapsamlı Ortak Eylem Planı (JCPAO) olarak bilinen nükleer anlaşmanın canlandırılması için yürütülen müzakerelerin sekizinci turu kısa bir aranın ardından yeniden başladı. Geçen hafta İran baş müzakerecisi Ali Bagheri Kani’nin bazı konuları danışmak için Tahran’a dönmek istemesi nedeniyle görüşmelere ara verilmişti. Avusturya’nın başkenti Viyana’da gerçekleştirilen ve Avrupa Birliği koordinatörlüğünde yürütülen müzakerelerde, İran’ın anlaşma şartlarını uygulamaya başlaması ve 2018 yılında anlaşmadan ayrılan ABD’nin yeniden anlaşmaya dönmesi hedefleniyor. İran, müzakerelerde nükleer faaliyetlerini kısıtlama konusunda yeterince ilerleme kaydedilmemiş olmasına rağmen ABD ve müttefiklerinden yaptırımların kaldırılmasını en azından ham petrol ihraç etmesine izin verilmesini istiyor.

Viyana’da devam eden müzakerelerle ilgili açıklamada bulunan ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Ned Price, nükleer görüşmelerin son turunda bazı ilerlemeler kaydedilmiş olabileceğini, ancak esaslı bir yorum yapmak için “henüz çok erken” olduğunu söyledi. Tahran’ın daha yapıcı bir yaklaşım çerçevesinde müzakere masasına geri dönüp dönmediğini söylemek için daha erken diyen Ned Price gelinen son durumu değerlendirmek ve incelemek istediklerini ifade etti. İran’ın son dönemde nükleer programına hız vermesini eleştiren Price Tahran yönetiminin 2015 nükleer anlaşma şartlarına uyduğunu görmek istediklerini belirterek tüm taraflardan yapıcı bir tavır beklediklerini kaydetti.

Viyana’daki görüşmelerin gidişatıyla ilgili açıklamalarda bulunan Avrupa Birliği müzakerecisi Enrique Mora, olumlu bir sonuç alınabilmesi için Tahran ve Washington’un zor siyasi kararlar vermesi gerektiğini söyledi. Mora, “Tüm heyetlerde bir aciliyet hissi hâkim. Bu müzakerenin mantıklı bir zaman diliminde nihayete ermesi gerektiği görüşündeler. Sınır koymak istemiyorum ancak burada aylardan değil haftalardan söz ediyoruz” ifadelerini kullandı. Tahran yönetimi nükleer çalışmalarıyla ilgili geri adım atmadan önce tüm yaptırımların kaldırılmasında ısrar ediyor. Diğer müzakereciler ise nükleer ve yaptırım adımlarının dengeli bir biçimde atılması gerektiğine dikkat çekiyor.

Batılı diplomatlar müzakerelerden bir netice alınması konusunda karamsarlar. Görüşmelerin yedinci turunun sonunda Fransa, İngiltere ve Almanya temsilcileri İran’ın ileri sürdüğü yeni taleplerin görüşmeleri Haziran ayındaki duruma geri götürdüğünü söylemişti. İlerlemenin çok yavaş olduğunu düşünen diplomatlar özellikle İsrail’in İran’ın nükleer çalışmalarıyla ilgili istihbarat bilgisi paylaşımından sonra anlaşmanın anlamını yitirmek üzere olduğuna inanıyor. İsrail’in ABD ve Avrupalı devletlerle paylaştığı istihbarata göre İran, uranyumu nükleer silah yapımında kullanılabilecek seviye olan %90 oranında zenginleştirme çalışmalarına başladı. İsrailli uzmanlar Tahran yönetiminin uranyum zenginleştirme çalışmalarını artırarak Viyana’da yürütülen müzakerelerde elini güçlendirmeye çalıştığını ileri sürüyor. İsrail yönetimi ise müzakerelerin sonucu ne olursa olsun İran’ın nükleer silah elde etme hedefinden vazgeçmeyeceğini savunuyor.

İran ise müzakerelere iyimser bakıyor. İran Başmüzakerecisi Ali Bagheri Kani toplantıda, yaptırımların kaldırılması ve ABD tarafından güvence verilmesi konusunun gündeme getirildiğini söyledi. Bagheri konuyla ilgili yaptığı açıklamada, “8. tur müzakerelerinde ABD tarafından güvence verilmesi konusunun öncelikli olarak gündeme alınması kararlaştırıldı. Ardından uzmanlar mali ve bankacılık alanlarında yaptırımların kaldırılmasıyla ilgili çalışmalarına devam edecekler” ifadelerini kullandı. İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan da kendileri için en önemli konunun İran petrolünü kolayca ve engellere takılmadan satabilecekleri bir noktaya gelmek olduğunu söyledi. ABD yaptırımları İran’ın ana gelir kaynağı olan petrol ihracatına ciddi bir darbe vurmuş durumda. Net veriler bilinmese de araştırmalar İran’ın petrol ihracatının günlük 2 milyon 800 bin varilden 200 bin varile kadar düştüğünü gösteriyor.