Tahıl Koridoru Zirvesi İstanbul’da Yapıldı

Türkiye, Birleşmiş Milletler, Ukrayna ve Rusya, 18 Mayıs’ta sona erecek olan Karadeniz Tahıl Koridoru anlaşmasının süresinin uzatılması için İstanbul’da müzakerelere başladı. Görüşmelerde Moskova’nın tahıl ve gübre ihracatının önündeki engeller nedeniyle 18 Mayıs’ta ayrılma tehdidinde bulunduğu Ukrayna tahılının Karadeniz’den güvenli bir şekilde ihraç edilmesini sağlayan anlaşmanın uzatılmasına yönelik BM önerileri ve taraflarca gündeme getirilen diğer konular ele alındı. BM’in önerileri arasında Togliatti-Odesa amonyak boru hattının yeniden faaliyete geçmesi, anlaşmanın daha uzun süre uzatılması, istikrarlı operasyonlar ve ihracat için Ortak Koordinasyon Merkezi’ndeki iyileştirmeler gibi maddeler bulunuyor.

Üst düzey yetkililerin katıldığı toplantıda anlaşmasının uzatılması konusunda uzlaşı sağlanamadı. Görüşmenin gidişatıyla ilgili Türk yetkililer umutlu konuşurken Ruslar temkinli açıklamalarda bulundu. Kremlin’den yapılan açıklamada Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in anlaşmanın uzatılması konusunda gerekirse Türkiye Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan ile kısa süre içinde görüşebileceğini ancak şu anda böyle bir planın olmadığı belirtildi. Moskova yönetimi, kendi tahıl ve gübre ihracatının önündeki engellerin kaldırılmasına yönelik talep listesinin karşılanmadığı sürece anlaşmayı 18 Mayıs’tan sonraya uzatmayacağını söylüyor.

Türkiye Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu yaptığı açıklamada, Ukrayna’nın üç limanından güvenli bir şekilde tahıl ve gübre ihracatına olanak sağlayan anlaşmanın “en az iki ay daha uzatılabileceğini” düşündüğünü dile getirirken Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar, “Görüşmelerden, konuşmalardan aldığımız izlenim bu çalışmaların olumlu şekilde sonuçlanacağı yönünde” ifadelerini kullandı. Millî Savunma Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada Ukrayna, Rusya ve BM yetkilileri ile yapılan ikili ve çoklu görüşmeler kapsamında tarafların yapıcı yaklaşımlarıyla faydalı toplantılar icra edildiği belirtildi. “İmzalandığı günden itibaren, dünya çapında gıda fiyatlarının istikrarına önemli katkı sağlayan ve dünya gıda arzı ile güvenliği açısından hayati önem taşıyan Karadeniz Tahıl Girişimi konusunda da olumlu ve yapıcı ilerlemeler kaydedilmiştir” ifadeleri kullanılan açıklamada tarafların 18 Mayıs’ta sona erecek olan anlaşmayla ilgili dörtlü formatta teknik toplantılara devam etme kararı aldıkları belirtildi.

Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergey Vershinin, anlaşmanın Rusya’nın yararına olan kısmının uygulanmaması halinde Moskova’nın “Karadeniz Tahıl Anlaşması” gibi girişimlere katılması için hiçbir neden kalmayacağı uyarısında bulundu. Vershinin, anlaşmanın esasen yoksul ülkelere yardım amaçlı olmasına rağmen, bu anlaşmanın himayesinde ihraç edilen tahılın yüzde 40’ından fazlasının “yüksek, orta gelir düzeyine sahip” ülkelere, sadece yüzde 2,6’sının ise “gerçek sorunlarla karşı karşıya olan en yoksul ülkelere” gittiğine dikkat çekti. Temmuz 2022’de Türkiye’nin yardımıyla imzalanan anlaşmanın amacı, Ukrayna tahılının Karadeniz limanları üzerinden ihraç edilmesine yönelik bir çerçeve oluşturarak, yurt dışından gıda sevkiyatına bağımlı ülkelerde kıtlık tehdidinin önüne geçilmesine yardımcı olmaktı.

En son 18 Mayıs tarihine kadar uzatılmış olan ve Karadeniz Tahıl Anlaşması olarak bilinen uluslararası anlaşmanın yenilenmediği takdirde çökme ihtimali bulunuyor. Moskova yönetimi anlaşma kapsamında, Rusya’dan tarım ürünlerinin ihracatını kolaylaştırmak ve dünyadaki gıda güvenliği durumunu daha da iyileştirmek için Batı’nın Ukrayna ihtilafı nedeniyle Rusya’ya uyguladığı bir dizi ekonomik kısıtlamanın kaldırılmasını talep ediyordu. Ancak, anlaşmanın Batı ve Ukrayna’nın menfaatine olan hükümleri tam olarak uygulanırken, Rusya karşıtı ekonomik kısıtlamalar muhtelif nedenlerden dolayı yürürlükte kalması Moskova’nın anlaşmayı yenileme konusunda giderek daha isteksiz hale gelmesine neden oldu. Rusya anlaşmanın 18 Mayıs’tan sonraya uzatılması karşılığında, Rus Ziraat Bankası’nın (Rosselkhozbank) SWIFT’e yeniden bağlanmasını ve gıda ve gübre ihracatında yer alan Rus şirketlerine ait varlık ve hesapların blokajının kaldırılmasını talep ediyor. Moskova ayrıca gübre üretiminin hayati bir unsuru olan amonyak akışının, Ukrayna tarafından bloke edilen Togliatti-Odessa boru hattı üzerinden yeniden başlatılmasını istiyor.

Ukraynalı yetkililer ise anlaşmanın uzatılması konusunda bir uzlaşma sağlanamaması durumunda tahıl satışı için alternatif yollarının bulunduğunu belirtti. Ukrayna Tarım Bakanı Mykola Solsky, farklı alternatiflerin mevcut olması nedeniyle ortada bir kıyamet senaryosu görmüyoruz. Ukraynalı tüccarlar ve çiftçiler, birçok farklı ihracat yolu oluşturabileceklerini gösterdiler” şeklinde konuştu. Mevzubahis alternatif yollar hakkında bilgi vermeyen Solski olası bir kötü durumda bu rotalardan tahıl ihracına devam edeceklerini belirtti.

“Tahıl Koridoru Anlaşması” veya “Karadeniz Tahıl Girişimi” olarak adlandırılan anlaşma ilk olarak BM ve Türkiye’nin desteğiyle, Rusya ve Ukrayna arasında geçen yıl temmuz ayında İstanbul’da imzalanmıştı. Ukrayna limanlarından tarımsal ürün ihracatı yapılmasına olanak sağlayan anlaşma tahıl arzındaki küresel sıkıntıyı hafifleterek fiyatların düşmesini temin etmişti. 19 Kasım’da 120 gün süreyle uzatılan anlaşmasının süresi son olarak 18 Mart tarihinde 60 günlüğüne uzatılmıştı. Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada anlaşmanın uzatılması dolayısıyla Türkiye ve BM’ye minnettar olduklarını belirterek, bu sayede tonlarca tahılın savaş sebebiyle gıda kıtlığı yaşayan düşük ve orta gelirli ülkelere ulaştırılabileceğini dile getirilmişti. Birleşmiş Milletler verilerine göre, BM ve Türkiye’nin arabuluculuğunda geçen yıl varılan ve şu ana kadar devam eden anlaşma kapsamında bugüne dek 30 milyon ton tahıl ve gıda ürünü Ukrayna’da dünya piyasalarına ihraç edildi.