Trump’tan BRICS’e Tehdit

Başkan Donald Trump, ABD’nin ticaret ortaklarına yeni anlaşma müzakereleri için belirlediği son gün olan 1 Ağustos’tan sonra yeni bir uzatma verilmeyeceğini duyurdu. Kanada, Meksika ve BRICS ülkelerine yönelik ticaret politikaları kapsamında bir dizi mektup gönderen Trump, bu ülkelere %25’lik ek gümrük vergisi uygulama tehdidinde bulundu. Göreve geldiği günden bu yana küresel ticaret politikalarını kökten değiştirecek adımlar atan Trump, özellikle uygulamaya koyduğu yüksek gümrük tarifeleri ile dünya genelinde ekonomik dengeleri sarsmaya devam ediyor. “Karşılıklılık” ilkesine dayanan bu yeni tarife sistemi hem dost hem de rakip ülkelere yönelik baskıyı artırırken, ABD’nin ekonomik önceliklerini korumaya yönelik sert bir strateji izliyor.  

Trump yönetiminin uluslararası ticarette izlediği temel politika, ABD’nin maruz kaldığı “ticari eşitsizlikleri” telafi etme iddiasıyla “karşılıklı vergiler” getirmek oldu. İlk olarak Nisan ayında ilan edilen bu yeni tarife paketi, başlangıçta kısa bir süre yürürlükte kalmış, sonrasında müzakereler için 90 gün ertelenmişti. Ancak 1 Ağustos tarihine kadar anlaşma yapmayan ülkelerin %25 ile %125 arasında değişen oranlarda gümrük vergilerine tabi olacağı duyuruldu. Sürekli değişen tarihlerin ve oranların hem müttefik ülkelerde hem de piyasalarda büyük bir belirsizlik ortamı yarattığı görülüyor. Bu politika, Trump’ın “pazarlık gücü” olarak kullandığı bir araç olsa da birçok ülke tarafından öngörülemezlik ve güvensizlik olarak algılanıyor.

Trump, ABD karşıtı politikalar izlediğini düşündüğü BRICS ülkelerini doğrudan hedef aldı. Trump, BRICS’e ve destek veren ülkelere %10 ek gümrük vergisi uygulayacağını duyurdu. Bu ülkeler arasında Mısır, Etiyopya, Endonezya, İran ve BAE bulunuyor. Trump’ın tehdidi, Brezilya’da düzenlenen BRICS zirvesinde, grubun tek taraflı tarifelere karşı “ciddi endişelerini” dile getirmesinin ardından geldi. Trump, Truth Social platformunda, bu politikaları destekleyen ülkelere “istisnasız” tarife uygulanacağını belirtti, ancak hangi politikaların “Amerika karşıtı” olduğu konusunda net bir açıklama yapmadı. Bu hamle, Trump’ın küresel ticarette “Önce Amerika” politikasını güçlendirme çabası olarak değerlendirilirken özellikle BRICS’in doların küresel rezerv para statüsüne meydan okuma girişimlerine karşı bir uyarı olduğu belirtiliyor.  

Trump’ın “Amerikan karşıtı politika izleyen her ülkeye %10 ek tarife uygulanacaktır” şeklinde yaptığı açıklama, sadece Çin, Rusya ve Hindistan gibi BRICS’in kurucu üyelerini değil, 2023’te gruba katılan Suudi Arabistan, BAE ve Mısır gibi ülkeleri de kapsıyor. Özellikle bu ülkelerin IMF reformlarını savunmaları ve yeni bir rezerv para birimi geliştirme girişimleri Trump yönetimi tarafından bir tehdit olarak algılanıyor. Çin ve Rusya gibi ülkelerin Trump’ın baskısına karşı yerel para birimleriyle ticareti artırmaya yönelebileceği ancak başta Brezilya olmak üzere diğer ülkelerin ABD ile uzlaşma yoluna gidebileceği tahmin ediliyor. BRICS ülkelerinin dünya nüfusunun yarısından fazlasını temsil ettiği göz önüne alındığında, bu ek vergilerin ekonomik kutuplaşmayı daha da derinleştireceği öngörülüyor.

Trump’ın hedef aldığı ülkeler arasında Çin, Avrupa Birliği, Meksika ve Kanada öne çıkıyor. Çin’e uygulanan ortalama tarife oranı %40-55 arasında değişiyor. Kanada ve Meksika için ise mart ayında %25’lik yeni vergiler devreye alınmış USMCA anlaşması kapsamındaki bazı ürünler bundan muaf tutulmuştu. AB ile ise %10’luk baz tarifeler korunurken, çelik ve otomotiv ürünlerinde %50’ye varan vergiler gündemde. İngiltere ve Vietnam ile varılan kısmi anlaşmalar bu karmaşık yapının istisnaları olarak öne çıkıyor. Bu durum, Trump’ın seçici bir şekilde stratejik müttefiklerini ödüllendirdiği, ticaret dengesizliği yaşanan ülkelere ise cezalandırıcı önlemler uyguladığı şeklinde yorumlanıyor.

Trump’ın tarifeleri özellikle Asya ülkelerini hedef alıyor. Endonezya, Kamboçya, Tayland gibi gelişmekte olan ülkeler %30-40 arası tarifelerle karşı karşıya kalmış durumda. Bangladeş gibi tekstil üretim merkezlerine %35, Myanmar’a ise %40 vergi uygulanması planlandı. Bu ülkelerin seçilmesinde, ABD ile olan ticaret dengesizliklerinin bahane edildiği görülse de uzmanlar bu uygulamanın arka planında Çin’in bölgeye yaptığı yatırımları baltalama niyeti olduğunu belirtiyor. Güneydoğu Asya’nın 2024’te küresel GSYİH’nın %7,2’sini oluşturduğu düşünüldüğünde, bu bölgedeki yüksek tarifelerin hem bölge ekonomilerini hem de ABD tüketici fiyatlarını doğrudan etkilemesi bekleniyor.

Trump’ın tarifeleri yalnızca ülkelere değil, bazı ürün gruplarına da özel olarak uygulanıyor. Bakır ithalatına %50, ilaçlara %200, otomotiv ürünlerine %25, otomobil parçalarına %25 vergi getirilmiş durumda. Çelik ve alüminyum gibi stratejik hammaddelere %50’ye varan vergiler uygulanıyor. Bununla birlikte, Trump ilaç şirketlerine tedarik zincirlerini ABD’ye taşımaları için 1,5 yıl süre tanıdı. Yarı iletkenler (semiconductors) konusunda da yeni vergilerin açıklanması bekleniyor. Bu politikaların amacı, ulusal güvenlik gerekçesiyle stratejik üretimi yeniden ABD içine çekmek olarak açıklanıyor.

Trump’ın tek taraflı vergi uygulamaları, ABD içinde ciddi hukuki tartışmalara da yol açmış durumda. Mayıs ayında ABD Uluslararası Ticaret Mahkemesi, Nisan’da ilan edilen %10’luk tarifelerin ve karşılıklılık tarifelerinin, başkanın Anayasa’dan gelen yetkilerine dayanmadığına hükmetti. Ancak bu karar, temyiz sürecine kadar uygulamayı durdurmadı. Özellikle 1977 tarihli Uluslararası Ekonomik Acil Durum Yetkileri Yasası’nın kapsamı tartışılırken, Trump’ın bu yasayı ne ölçüde kullanabileceği konusunda hukukçular ikiye bölünmüş durumda. Bu hukuki belirsizlik, ticaret politikalarının sürdürülebilirliği açısından büyük risk teşkil ediyor.

Trump’ın yeniden şekillendirdiği gümrük tarifesi politikası, küresel ticaret sisteminde yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda jeopolitik bir çekişmeyi de beraberinde getiriyor. BRICS ülkelerine ve onlara destek veren devletlere yöneltilen açık tehditler, ticaretin yalnızca ekonomik değil ideolojik bir mücadele alanı haline geldiğini gösteriyor. Bu yaklaşım, ABD’nin geleneksel müttefiklerini bile tedirgin ederken, gelişmekte olan ülkeleri de olumsuz yönde etkiliyor. Hukuki zemin üzerindeki tartışmalar ve uygulamadaki belirsizlikler, bu politikanın ne kadar sürdürülebilir olduğu sorusunu gündeme getirse de Trump’ın izlediği strateji hem iç siyasette Trump’a avantaj sağlama hem de ABD sanayisini koruma hedefiyle uyumlu görülüyor.