Gazze İçin Yeni Ateşkes Planı

Başkan Biden geçtiğimiz Cuma günü İsrail ile Hamas arasında aylardır süren çatışmayı sona erdirmeyi amaçlayan yeni bir ateşkes planı olduğunu duyurarak, “kalıcı bir ateşkese giden yol haritasını” sundu. “Bu savaşın sona erme zamanı geldi” diyen Biden, İsrail’in hedeflerine ulaştığını ve Hamas’ın artık bir saldırı gerçekleştiremeyecek kadar zayıflatıldığını ileri sürerek İsrail’in krizin sona erdirilmesi için sunduğu üç aşamalı ateşkes önerisinin ayrıntılarını açıkladı. Beyaz Saray, anlaşma üzerinde nihai mutabakatın hala müzakere gerektireceği ve hemen bir ateşkesin mümkün görünmediği konusunda uyarıda bulunurken yönetim aylardır süren görüşmelerin ardından sunulan son teklifin her iki taraf için de kabul edilebilir olduğunu belirtiyor.

Önerilen anlaşmanın ilk aşamasının altı hafta süreceğini belirten Biden, bu süre zarfında “tam ve eksiksiz bir ateşkes” sağlanacağını kaydetti. Bu süreçte kadın, çocuk ve diğer savunmasız rehinelerin geri dönmesi, İsrail’deki yüzlerce Filistinli mahkûmun serbest bırakılması, İsrail askerlerinin Gazze’nin kalabalık bölgelerinden çekilmesi ve her gün 600 kamyon insani yardımın Gazze’ye taşınması öngörülüyor.

İkinci aşamada erkek askerler de dahil olmak üzere hayatta kalan tüm rehinelerin serbest bırakılmasını ve İsrail güçlerinin Gazze’den çekilmesini içerirken üçüncü aşamada ise Gazze’deki insanî yardım faaliyetlerinin yeniden başlatılması ve Gazze’deki yaşamın normalleşmesi planlanıyor. Savaşın yol açtığı yıkımın ardından Gazze’nin uluslararası finansmanla 3-5 yıl içinde yeniden inşa edilmesi ve Hamas dışı bir Filistin hükümetinin kurulması da öngörülüyor. İki tarafın da ateşkese sıcak baktığını söyleyen Biden, “bu anlaşma onların gerçekten bunu isteyip istemediklerini kanıtlamak için bir fırsat. Hamas’ın anlaşmayı kabul etmesi gerekiyor” ifadelerini kullandı.

İsrail liderleri için Gazze’deki savaşı sona erdirmek siyasi hayatlarının sona ermesi anlamına geliyor. Savaşın hangi şartlarda sona ereceği, liderlerin siyasi geleceklerini ve iktidarlarını büyük ölçüde belirleyecek. Daha önceki müzakerelerin başarısız olmasının altında da kısmen bu neden yatıyor. Teklifte bulunan en net yeni unsurlar olarak çatışmaların kalıcı olarak sona erdirilmesi ve İsrail’in Gazze’den tamamen çekilmesinin yanı sıra kalan tüm rehinelerin serbest bırakılmasını öngören ikinci aşamaya ilişkin müzakerelerle ateşkesin ardından hemen başlanacak olması gösteriliyor. Üst düzey bir yönetim yetkilisi sunulan son teklifin “Hamas’ın birkaç hafta önce sunmuş olduğu önerilerin neredeyse aynı” olduğunu ifade etti.

Biden yönetimi geçtiğimiz hafta boyunca Ortadoğulu müttefikleriyle aktif bir şekilde temasa geçerek, onları İsrail’in son ateşkes ve rehine önerisini kabul etmeye ikna etmek amacıyla Hamas üzerinde baskı kurmaya çağırdı. Aralarında ABD’nin de bulunduğu 17 ülke Perşembe günü ortak bildiri yayınlayarak İsrail ve Hamas’a son ateşkes ve rehine önerisi üzerinde anlaşmaya varmaları çağrısında bulundu. Açıklamada “Savaşın sona ermesinin zamanı gelmiştir” denilerek, Biden’ın kamuoyuna açıkladığı İsrail’in ateşkes ve rehine önerisinin Gazze çatışmasının çözümünün temeli olduğu vurgulandı. Açıklama, Biden yönetiminin tarafları ateşkes ve rehinelerin serbest bırakılmasını öngören bir anlaşmaya zorlamak için sürdürdüğü baskı kampanyasını yansıtması açısından önem taşıyor.

Bu çabalara rağmen Hamas’ın verdiği ilk tepki, iki taraf arasında hala önemli uçurumlar olduğunu gösterdi. Biden’ın açıklamalarını memnuniyetle karşılayan Hamas, arabulucuların getirdiği teklifin kalıcı bir ateşkesi garanti etmediğini ve İsrail güçlerinin Gazze topraklarında kalmasına izin verdiğini belirterek hayal kırıklığına uğradığını ifade etti. Ancak Mısırlı yetkililerin son teklifle ilgili olarak Hamas’tan cesaret verici işaretler aldığı, ancak bu göstergelerin ayrıntılarının açıklanmadığı bildirildi. İlk aşamada aşılması gereken engellerden birinin iki tarafın serbest bırakılacak rehinelerin mahkumlara oranı konusunda anlaşmaya varması olacağı belirtiliyor.

Bahsedilen zorluklara rağmen Biden yönetiminin bir anlaşma potansiyeli konusunda iyimserliğini koruduğu belirtiliyor. Dışişleri Bakanı Blinken geçen Cuma gününden bu yana bölgedeki aktörlerle çok sayıda görüşme gerçekleştirirken, Beyaz Saray Ortadoğu Koordinatörü Brett McGurk Mısır’a gitmiş ve CIA Direktörü Bill Burns de diplomatik çabaları desteklemek üzere Katar’ı ziyaret etmişti. ABD’li yetkililer, devam eden müzakerelerin hassas niteliğini gerekçe göstererek bu geziler konusunda detay vermekten kaçınıyor.

Biden yönetiminin İsrail ve Hamas arasında bir ateşkes sağlama çabaları son günlerde yoğunlaştı ve Başkan bizzat kamuoyuna bir çağrıda bulunarak Hamas’a son teklifi kabul etmesi için baskı yapmak üzere bölgesel müttefiklerini devreye soktu. Zorluklar devam etse de yönetim Gazze’deki yıkıcı çatışmayı sona erdirecek ve rehinelerin serbest bırakılmasını sağlayacak bir anlaşma konusunda iyimserliğini koruyor. Bununla birlikte, iki taraf arasındaki köklü husumet ve güvensizlik, kalıcı bir barışın on yıllardır çatışmayı körükleyen temel sorunların ele alınmasını gerektirdiğini gösteriyor.

Hem İsrail hem de İsrail’in en büyük destekçisi olan ABD, Gazze’de 36,000’den fazla Filistinlinin ölümüne neden olan saldırıların sona erdirilmesi ve Hamas’ın elinde kalan canlı ve ölü 100’den fazla rehinenin evlerine dönmesi için artan bir uluslararası baskı altında. Bu baskı, İsrail’in üç haftadan uzun bir süre önce Gazze’nin en güneyindeki yoğun nüfuslu Refah kentinde başlattığı askeri saldırıyı sürdürmesi ile daha da artmış durumda. İsrail Başbakanı Netanyahu üzerindeki siyasi baskı da giderek artıyor. 100.000’den fazla İsrailli cumartesi gecesi sokaklara çıkarak ABD’nin arabuluculuğunda Gazze’de ateşkes sağlanmasını öngören anlaşmayı kabul etmesini talep ederken, aşırı sağcı koalisyon üyeleri de böyle bir adımın hükümeti düşüreceği tehdidinde bulundu.