Yeni Dönemde ABD-İsrail İlişkileri Şekillenmeye Başladı

Başkan Biden’ın İsrail’in yeni kurulan hükümetiyle nasıl bir ilişki kuracağı henüz netlik kazanmamışken iki ülkenin dışişleri bakanları İtalya’nın başkenti Roma’da bir araya geldi. ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken ile İsrail Dışişleri Bakanı Yair Lapid Blinken’in Avrupa turu kapsamında Roma’da bir görüşme gerçekleştirerek İsrail Filistin problemi, Gazze’ye yönelik insani yardımlar, İsrail-Arap Normalleşme süreci ve İran Nükleer anlaşması gibi gündemdeki konularda görüş alışverişinde bulundu.

Blinken’in Lapid’le ilk görüşmesinde İran nükleer anlaşması ön plana çıktı. Lapid, Blinken’e İsrail’in Viyana’da görüşülmekte olan İran’ın nükleer programıyla ilgili önemli çekinceleri olduğunu iletti. Lapid İran ile olan anlaşmazlıkların basın toplantıları aracılığıyla değil, doğrudan görüşülmesi gerektiğini kaydetti. İngiltere, Fransa, Almanya, Rusya ve Çin temsilcileri Avusturya’nın başkenti Viyana’da İran’ın nükleer programıyla ilgili bir anlaşmaya varmak için İranlı yetkililerle müzakereler yürütüyor. Amerikan heyeti ise görüşmelere dolaylı olarak katılıyor. Washington, anlaşmada bazı değişiklikler yapılarak yeni bir anlaşmaya varılmasından yana ancak Tahran yönetimi yeni önerileri henüz kabul etmiş değil.

ABD ve İsrail’in dış politika öncelikleri arasında Kapsamlı Ortak Eylem Planı (JCPAO) olarak bilinen İran ile 2015’te Viyana’da imzalanan Nükleer Anlaşmanın yeniden canlandırılması bulunuyor. ABD eski Başkanı Donald Trump 2018 yılında Netanyahu’nun da desteği ile Tahran yönetiminin nükleer silah geliştirme kabiliyetini sınırlamayı amaçlayan anlaşmadan çekilmiş ve İran’a yönelik yaptırımlar başlatmıştı. Başkan Biden’ın ise anlaşmanın yenilenerek genişletilmesinden yana olduğu biliniyor. İsrail’in yeni hükümeti her ne kadar İran’la yeni bir anlaşmaya karşı çıksa da görüşmeleri bozmaktan ziyade etkileme niyetinde gibi görünüyor.

Görüşmede İsrail’in komşu Arap ülkeleriyle ilişkilerinin normalleşmesi anlaşmaları da gündeme geldi. Lapid geçmiş yıllarda hataların yapıldığını, İsrail’in bu konuda partiler üstü duruşunun zarar gördüğünü kaydetti ve “Bu hataları birlikte gidereceğiz” ifadesini kullandı. Amerika Dışişleri Bakanı Antony Blinken da görüşmede Washington’un İsrail’in Körfez Arap ülkeleriyle normal ilişkilere sahip olmasını desteklediğini ama bunun İsrailliler ve Filistinliler arasındaki konulara bağlanamayacağını söyledi. İki bakanın görüşmesinde Gazze’ye insani yardım konusu da ele alındı. Blinken, Lapid’e Doğu Kudüs’te Filistinlilerin evlerinin yıkılmasını onaylamadıklarını bildirdi ve Gazzeye yönelik insani yardımlar ile yeniden inşa sürecine hız verilmesi gerektiğinin altını çizdi.

Başkan Biden ve İsrail Başbakanı Bennett’in seleflerinin tercih ettiği dramatik girişimlerden ziyade daha pragmatik bir diplomasiye odaklanmaları bekleniyor. Eski Başkan Trump’ın İsrail odaklı bir siyaset izleyerek ABD’nin yıllardır süren Ortadoğu politikasını tersyüz etmesi ve Netenyahu ile çok yakın ilişki içerisinde bulunması Kongrede huzursuzluğa yol açmış ve özellikle Demokratlar nezdinde tepki toplamasına neden olarak İsrail’e olan iki partili desteğin sarsılmasına sebebiyet vermişti. 

Kongrenin iki kanadını da kontrol eden Demokratlar özellikle Ortadoğu’daki çatışmalar konusunda bölünmüş durumda. Özellikle ilerici üyeler ABD’nin İsrail üzerinde daha fazla baskı kurması için çağrıda bulunuyor. İsrail’de yeni kurulan koalisyon hükumeti Demokratlarla bozulan ilişkileri onarmaya ve yeniden iki partinin de güçlü desteğini kazanmayaçalışacak.

Biden yönetiminin dış politika odağını Ortadoğu’dan Hint-Pasifik bölgesine kaydırmaya çalışırken Ortadoğu ile ilgili sorunlara direkt müdahaleden ziyade Hamas ve İsrail arasında geçten ay varılan ateşkesin sağlanması örneğinde olduğu gibi arka planda kalarak ve dolaylı diplomasi kanallarını devreye sokarak sessiz biçimde çözmeye çalışması bekleniyor.