ABD’den Yeni Gümrük Vergisi Hamlesi

Washington yönetimi, zorla çalıştırmayla üretilen mallara karşı yeterli yasak ve denetim uygulamadığı gerekçesiyle birçok ülkeye yeni gümrük tarifeleri getireceğini duyurdu. Trump yönetiminin bu adımı, yılın başlarında Yüksek Mahkeme tarafından iptal edilen gümrük vergilerinin yerine yeni bir mekanizma oluşturma girişimi olarak değerlendiriliyor. ABD Ticaret Temsilciliği (USTR), zorla çalıştırma ve modern kölelik uygulamalarına karşı yeterli önlem almadıkları gerekçesiyle 60 ticaret ortağına yönelik yeni ek tarifeler önerdi. Taslağa göre bazı ülkelere yüzde 10, bazılarına ise yüzde 12,5 oranında ilave gümrük vergisi uygulanabilecek. Karar henüz yürürlüğe girmemiş olsa da Washington’ın ticaret politikasında yeni bir dönemin habercisi olarak görülüyor.

Trump yönetimi bu kez tarifeleri, daha önce kullandığı karşılıklı gümrük vergileri mekanizmasından farklı bir hukuki zemine dayandırıyor. USTR tarafından yürütülen soruşturma, ülkelerin zorla çalıştırma ile üretilen ürünlerin ithalatını yeterince engelleyip engellemediğini inceliyor. Soruşturma sonucunda birçok ülkenin ABD standartlarına benzer denetim ve yaptırım mekanizmaları oluşturmadığı savunulurken yönetim, 1974 tarihli Ticaret Yasası’nın 301. maddesine dayanarak yeni tarifeler uygulamaya hazırlanıyor. Aynı madde Trump’ın ilk başkanlık döneminde Çin’e yönelik tarifelerde de kullanılmıştı.

USTR tarafından açıklanan taslakta ülkeler iki kategoriye ayrıldı. Avrupa Birliği, Birleşik Krallık, Kanada, Meksika, Tayvan ve bazı diğer ülkeler yüzde 10’luk ek vergi grubuna dahil edilirken; Çin, Japonya, Hindistan, Güney Kore, Brezilya, Avustralya ve çok sayıda ülke yüzde 12,5’lik daha yüksek tarife grubuna yerleştirildi. Toplamda 60 ekonomi soruşturma kapsamına alınmış durumda. Bu tablo, Trump yönetiminin yalnızca rakiplerini değil geleneksel müttefiklerini de hedef almaya hazır olduğunu gösteriyor.

Resmî açıklamalarda temel amaç zorla çalıştırma ile mücadele olarak sunulsa da birçok uzman bunun aynı zamanda daha geniş bir ticaret stratejisinin parçası olduğunu düşünüyor. ABD Yüksek Mahkemesi’nin yılın başlarında Trump’ın bazı küresel tarifelerini geçersiz saymasının ardından Beyaz Saray yeni hukuki araçlar aramaya başlamıştı. Mart ayında başlatılan soruşturmalar da bu çabanın bir sonucu olarak görülüyor. Trump yönetimi, doğrudan “karşılıklı tarife” yaklaşımının yerine insan hakları, iş gücü standartları ve sanayi politikaları gibi alanları kullanarak ticaret baskısını sürdürmeye çalışıyor.

Bu yaklaşım aynı zamanda Washington’ın Çin merkezli tedarik zincirlerini yeniden şekillendirme stratejisiyle de bağlantılı görülüyor. ABD yönetimi uzun süredir özellikle Çin kaynaklı ürünlerin üçüncü ülkeler üzerinden küresel pazarlara ulaşmasını engellemeye çalışıyordu. Washington’a göre bazı şirketler, doğrudan Çin’den ihracat yapmak yerine üretim veya montaj süreçlerinin bir kısmını başka ülkelere kaydırarak mevcut ticaret kısıtlamalarını aşabiliyor. Yeni tarifeler bu nedenle yalnızca doğrudan zorla çalıştırma iddialarını değil, bu ürünlerin uluslararası ticaret ağları içindeki dolaşımını da hedef alıyor. Böylece Trump yönetimi, hem Çin üzerindeki ekonomik baskıyı artırmayı hem de ABD pazarına giren malların üretim sürecini daha sıkı biçimde denetlemeyi amaçlıyor.

Karar özellikle ABD’nin yakın müttefiklerinde rahatsızlık yaratmış durumda. Avrupa Birliği yetkilileri, kendi zorla çalıştırma düzenlemelerinin zaten yürürlükte olduğunu veya yakın dönemde uygulanacağını vurgulayarak Washington’ın yaklaşımına itiraz etti. İngiltere, Kanada ve Avustralya da benzer şekilde kendi yasal çerçevelerinin göz ardı edildiğini savunuyor. Avustralya hükümeti suçlamaları “temelsiz” olarak nitelerken, Vietnam ise ABD değerlendirmesinin ülkedeki reform çabalarını yansıtmadığını açıkladı.

Avrupa tarafında dikkat çeken unsur, Trump yönetiminin geçtiğimiz dönemde imzaladığı ticaret anlaşmalarındaki tarife üst sınırlarını koruyacağını belirtmesine rağmen aynı ülkeleri yeni soruşturmalar kapsamında hedef alması oldu. Avrupa Birliği yetkilileri, zorla çalıştırmayla mücadele konusunda son yıllarda kapsamlı düzenlemeler yaptıklarını ve bu alanda ABD ile benzer hedefler paylaştıklarını vurguluyor. Buna rağmen Avrupa ülkelerinin yeni tarife listesinde yer alması, Washington’ın ticaret politikasında ekonomik ve siyasi baskı araçlarını daha geniş şekilde kullanmaya hazır olduğu şeklinde yorumlanıyor. Bu durum, ABD’nin gelecekte çevre standartları, sanayi sübvansiyonları, teknoloji güvenliği veya tedarik zinciri politikaları gibi farklı başlıklarda da benzer soruşturmaları devreye sokabileceği yönündeki endişeleri artırıyor. Uzmanlara göre söz konusu yaklaşım, yalnızca belirli ürünlere yönelik bir tarife tartışmasının ötesinde, küresel ticaret kurallarının giderek daha fazla jeopolitik rekabetin bir parçası haline geldiğini gösteriyor.

Tarifeler henüz nihai hale gelmiş değil. ABD’de kamuoyu görüşleri alınacak ve temmuz ayında duruşmalar düzenlenecek. Ancak teklifin kendisi bile küresel piyasalarda yeni bir ticaret savaşı ihtimalinin yeniden gündeme gelmesine yol açtı. Özellikle ABD pazarına yüksek ihracat yapan Asya ülkeleri ve Avrupa ekonomileri açısından ek vergiler, ihracat maliyetlerini artırabilir ve şirketlerin fiyatlandırma stratejilerini zorlayabilir. Bu durum, bazı ürünlerde ABD’li tüketiciler için daha yüksek fiyatlar anlamına gelirken, ihracatçı ülkeler açısından da rekabet gücünün zayıflaması riskini doğuruyor. Ayrıca tarifelerin uygulanması halinde, hedef alınan ülkelerin karşı adımlar atması ve ticari gerilimin daha geniş sektörlere yayılması ihtimali de bulunuyor.

Uzmanlar, Trump yönetiminin son dönemde çelik, otomotiv, teknoloji ve sanayi kapasitesi alanlarında yürüttüğü diğer soruşturmalarla birlikte değerlendirildiğinde, bu adımın küresel ticaret sisteminde daha parçalı ve korumacı bir dönemin işareti olabileceğini belirtiyor. Eğer tarifeler uygulanır ve diğer ülkeler misilleme adımları atarsa, dünya ekonomisi son yıllardaki ticaret gerilimlerinin yeni bir aşamasına girebilir.

Trump yönetiminin zorla çalıştırma gerekçesiyle gündeme getirdiği yeni tarifeler, yalnızca insan hakları ve iş gücü standartlarına ilişkin bir düzenleme olarak görülmüyor. Bu adım aynı zamanda Washington’ın küresel tedarik zincirlerini yeniden şekillendirme, Çin’e yönelik ekonomik baskıyı sürdürme ve ticaret politikalarını daha geniş stratejik hedeflerle ilişkilendirme çabasının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Önümüzdeki haftalarda yapılacak görüşmeler ve alınacak kararlar tarifelerin nihai şeklini belirleyecek olsa da tartışmalar şimdiden küresel ticaret sisteminin geleceği ve ABD’nin müttefikleriyle ekonomik ilişkilerinin yönü konusunda yeni soru işaretleri yaratmış durumda.