Gazze Planında Yeni Aşama

Başkan Trump, İsrail’de 27 Ekim’de yapılan seçimlerin ardından Gazze barış planının uygulanmasını hızlandırmak için yeniden harekete geçti. Trump, 6 Kasım’da Netanyahu ile yaptığı telefon görüşmesinde, seçimler nedeniyle ertelenen planın ikinci aşamasına geçilmesini istedi. Washington’ın bu girişimi, İsrail’de hükümet kurma sürecinin belirsizliğini koruduğu ve Netanyahu’nun iktidarını kaybetme ihtimalinin gündeme geldiği bir döneme denk geldi. Cumhurbaşkanı Herzog’un hükümeti kurma görevini Gadi Eisenkot’a vermesi ve ABD’de İsrail’e yönelik askerî yardımların tartışılmaya başlanması, iki ülke arasındaki ilişkilerde yeni bir dönemin işaretleri olarak değerlendiriliyor. Bu gelişmeler, Gazze planının geleceğini hem İsrail iç siyasetindeki değişimlere hem de Washington’ın yeni politikalarına bağlı hâle getiriyor.

Trump yönetimi, Gazze planının ikinci aşamasını İsrail’de 27 Ekim’de yapılan seçimlerin sonrasına ertelemişti. Washington, Hamas’ın silahsızlandırılması, Gazze’nin askerî kapasiteden arındırılması ve yönetimin Filistinli teknokratlara devredilmesi gibi tartışmalı konuların seçim kampanyasında siyasî krize dönüşmesini istemiyordu. Seçimlerin tamamlanmasının ardından Trump, Netanyahu’yla görüşerek planın uygulanması için somut adımlar atılmasını istedi. ABD yönetimi, Gazze’nin yeniden inşasını Hamas’ın silahsızlandırılmasında doğrulanabilir ilerleme sağlanmasına bağlı tutarken İsrail’den süreci başlatacak askerî ve idarî kararları almasını bekliyor.

Cumhurbaşkanı Herzog, hükümeti kurma görevini eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’a verdi. Eisenkot’un hükümeti kurmak için 28 günü bulunuyor. Gerekirse bu süre 14 gün daha uzatılabilecek. 27 Ekim’de yapılan seçimlerde ne Netanyahu’yu destekleyen partiler ne de muhalefet parlamentoda tek başına çoğunluğu sağlayabildi. Ancak Arap partilerinin de desteğiyle toplam 67 milletvekili, hükümeti kurma görevinin Eisenkot’a verilmesini istedi. Bu destek, Eisenkot’un hükümet kuracağı anlamına gelmiyor. Parlamentodan güvenoyu alabilmesi için Arap partileriyle anlaşması, bazı sağ partilerin desteğini kazanması veya Netanyahu’nun partisi Likud’dan milletvekillerini kendi tarafına çekmesi gerekiyor.

Eisenkot, İsrail’in en yakın müttefikleriyle ilişkilerinde ciddi bir güven kaybı yaşandığını belirterek Netanyahu döneminin sona ermesi gerektiğini savundu. Ek olarak geniş katılımlı bir ulusal birlik hükümeti kurulması için farklı siyasî seçeneklere açık olduğunu ifade etti. Eisenkot liderliğinde kurulabilecek bir hükümetin Washington’ın Gazze planını nasıl etkileyeceği de tartışılıyor. Eisenkot’un Hamas’ın silahsızlandırılması ve İsrail’in güvenliğinin sağlanması konularında Netanyahu’ya yakın bir tutum izlemesi bekleniyor. Ancak Netanyahu’nun aşırı sağcı ortaklarından farklı olarak uluslararası istikrar gücünün konuşlandırılması, İsrail ordusunun kademeli çekilmesi ve Gazze yönetiminin Filistinli teknokratlara devredilmesi konularında daha uzlaşmacı bir yaklaşım benimseyebileceği belirtiliyor.

ABD ile İsrail arasındaki ilişkilerde de önemli değişiklikler yaşanıyor. Ara seçimlerde Demokratların Kongrenin iki kanadında çoğunluğu kazanması, İsrail’e verilen Amerikan desteğinin geleceğini tartışmaya açtı. Trump’ın İsrail’e sağlanan yıllık yaklaşık 4 milyar dolarlık askerî yardımın yıl sonunda kesileceğini açıklaması da bu tartışmaları güçlendirdi. Ancak mevcut yardım anlaşmasının 2028’e kadar devam etmesi nedeniyle kararın nasıl uygulanacağı belirsizliğini koruyor. Uzmanlara göre Netanyahu’nun uzun süredir Cumhuriyetçilerle yakın ilişkiler kurması, İsrail’in Amerikan siyasetindeki iki partili desteğini zayıflattı. Eisenkot ise hükümeti kurması hâlinde Demokratlarla ilişkileri yeniden güçlendirmeyi hedeflediğini açıkladı. Bu gelişmeler, İsrail’de kurulacak yeni hükümetin yalnızca Gazze planını değil, Washington’la ilişkilerin geleceğini de belirleyecek önemli kararlarla karşı karşıya kalacağını gösteriyor.

ABD ile İsrail arasındaki ilişkilerde yaşanan değişimin en somut sonuçlarının askerî yardımlar ve silah satışlarında görülmesi bekleniyor. İki ülke arasında 2016’da imzalanan anlaşma, İsrail’e 2028’e kadar yılda 3,8 milyar dolar askerî yardım sağlanmasını öngörüyor. Ancak bu kaynakların önemli bir bölümü Amerikan şirketlerinden yapılan silah alımlarına ayrıldığı için yardımların kısa sürede sona erdirilmesi kolay görünmüyor. İsrail’in mevcut anlaşma kapsamındaki yardımların dışında milyarlarca dolarlık silah siparişi de bulunuyor. Ocak 2027’de göreve başlayacak Demokrat çoğunluklu Kongrenin, silah satışlarına daha sıkı denetim getirmesi ve askerî yardımları İsrail’in Gazze ile Batı Şeria’daki politikalarına bağlaması gündeme gelebilir. Bununla birlikte uzmanlar, askerî yardımların azaltılmasının iki ülke arasındaki savunma ve istihbarat iş birliğinin tamamen sona ermesi anlamına gelmeyeceğini belirtiyor.

Gazze’de geçiş yönetimini ve yeniden inşa sürecini denetlemek amacıyla oluşturulan Barış Kurulu, 9 Kasım’da yaptığı açıklamada Netanyahu hükümetinin bazı kararları geciktirmesinin Hamas’ın silahsızlandırılmasını ve Gazze yönetiminin Filistinli teknokratlara devredilmesini güçleştirdiğini belirtti. Hamas’ı da silah bırakma ve yönetimi devretme taahhütlerini yerine getirmemekle eleştirdi. Kurul ayrıca İsrail’den kışlık insani yardım malzemelerinin Gazze’ye girişini kolaylaştırmasını ve barış planındaki yükümlülüklerini uygulamasını istedi. İsrail hükümeti ise gecikmelerin sorumluluğunu Hamas’a yükleyerek yardımların girişini kolaylaştırdığını savunuyor. Karşılıklı açıklamalar, planın uygulanmasında hem İsrail hem de Hamas üzerindeki uluslararası baskının arttığına işaret ediyor.

Barış Kurulunun kıdemli üyesi ve eski İngiltere Başbakanı Tony Blair, İsrail’e yaptığı ziyarette Cumhurbaşkanı Herzog, Başbakan Netanyahu ve hükümeti kurma görevi verilmesi beklenen Eisenkot’la ayrı ayrı görüştü. Blair, İsrailli liderlerden Trump’ın Gazze planının uygulanmasına destek vermelerini istedi. Görüşmelerde Filistinli teknokratların Gazze yönetimini devralması, Uluslararası İstikrar Gücünün konuşlandırılması ve İsrail ordusunun kademeli çekilmesi gibi konuların ele alınması öngörülüyordu. Blair’in hem Netanyahu hem de Eisenkot’la görüşmesi, Washington’ın İsrail’deki hükümet değişikliği ihtimaline rağmen planı ilerletmeye çalıştığı şeklinde değerlendiriliyor.

Trump yönetiminin Gazze planını yeniden gündeme getirmesi, ABD’nin İsrail’deki hükümet değişikliği ihtimaline rağmen süreci ilerletmek istediğini gösteriyor. Ancak planın uygulanması, yalnızca Washington’ın baskısına değil, İsrail’de kurulacak hükümetin tutumuna ve Hamas’ın silahsızlandırılması konusunda sağlanacak uzlaşmaya da bağlı. Eisenkot’un hükümet kurma girişimi ve ABD’de İsrail’e yönelik askerî yardımların tartışmaya açılması, iki ülke ilişkilerinde yeni bir dönemin başlangıcı olarak değerlendiriliyor. Önümüzdeki süreçte İsrail’deki koalisyon görüşmeleri, uluslararası güvenlik düzenlemeleri ve Gazze’deki insani durumun iyileştirilmesine yönelik adımlar, Trump’ın planının geleceğini belirleyecek temel gelişmeler olacak.