Washington Ukrayna Diplomasisine Dönüyor

Rusya ile Ukrayna arasında savaş devam ederken ABD yönetimi, tarafları yeniden müzakere masasında buluşturmak için diplomatik girişimlerini hızlandırdı. Washington’ın arabuluculuğunda Abu Dabi’de gerçekleştirilen görüşmeler, dokuz aylık aradan sonra Rus ve Ukraynalı heyetleri yeniden bir araya getirdi. Görüşmelerde savaşın sona erdirilmesine yönelik bir uzlaşma sağlanamadı. Ancak taraflar, geniş kapsamlı bir esir değişimi konusunda ilke anlaşmasına vardı. İşgal altındaki toprakların statüsü ve güvenlik garantileri gibi temel anlaşmazlıklar devam ederken ABD, daha sınırlı konularda ilerleme sağlayarak müzakereleri sürdürmeye çalışıyor. Abu Dabi görüşmeleri, Trump yönetiminin kapsamlı bir barış anlaşmasından önce insani konularda ve belirli güvenlik alanlarında uzlaşma sağlamaya öncelik verdiğini gösteriyor.

Taraflar, esir değişiminin kesin sayısını henüz açıklamadı. Ancak Rusya ve Ukrayna’nın karşılıklı olarak binden fazla savaş esirini serbest bırakabileceği belirtiliyor. Rus ve Ukraynalı yetkililerin esir listelerini hazırlaması, sağlık kontrollerini tamamlaması ve teslim noktalarını belirlemesinin ardından değişimin iki veya üç hafta içinde gerçekleşmesi bekleniyor. ABD temsilcisi Jared Kushner, bu anlaşmanın savaşın başlangıcından bu yana gerçekleştirilen en büyük esir değişimi olabileceğini ifade etti. Esir değişimi, taraflar arasındaki toprak ve güvenlik anlaşmazlıklarını çözmese de uzun bir aradan sonra somut bir konuda uzlaşmaya varılması açısından önem taşıyor.

Moskova, Ukrayna’nın elinde kalan kesimler dâhil Donbas’ın tamamının Rusya’ya bırakılmasını istiyor. Rus heyetinin başkanı Vladimir Medinski, Rusya’nın kendi toprağı saydığı bölgelerin “her karışını” geri alacağını söyleyerek Kremlin’in temel şartında yumuşama olmadığını gösterdi. Kiev ise fiilen işgal edilmemiş toprakları bırakmayı ve Rusya’nın ilhak iddialarını tanımayı reddediyor. Tarafların cephede büyük ilerleme sağlayamadığı bir dönemde bu anlaşmazlık, savaşın durması için gerekli siyasî uzlaşmanın önündeki başlıca engel olmaya devam ediyor.

Amerikalı arabulucular toprak meselesindeki çıkmaz nedeniyle görüşmeleri savaş sonrası güvenlik garantileri, ekonomik yeniden yapılanma ve yeni saldırıların önlenmesi üzerinde yoğunlaştırdı. Ukrayna heyeti bu başlıklarda “önemli ilerleme” sağlandığını belirtirken anlaşmanın içeriği açıklanmadı. Kiev, ateşkesin Rusya’ya yeniden silahlanma fırsatı vermemesi için uzun vadeli askerî yardım, hava savunması ve güçlü bir Ukrayna ordusunun finansmanını istiyor. Moskova ise Batı’nın Ukrayna’ya verdiği silahların sınırlandırılmasını ve Avrupa güvenlik düzeninin Rus talepleri dikkate alınarak yeniden kurulmasını savunuyor.

Avrupa Birliği temsilcileri Abu Dabi’de bulunarak Amerikan ve Ukrayna heyetleriyle görüştü; ancak Rus delegasyonu Avrupalı yetkililerle resmî toplantı yapmayı reddetti. Moskova, Ukrayna’ya silah ve mali yardım sağlayan ülkelerin tarafsız arabulucu olamayacağını öne sürüyor. Kiev ise güvenlik garantilerinin ve yeniden inşanın büyük bölümünü Avrupa’nın üstlenecek olması nedeniyle kıtanın anlaşma sürecinin dışında bırakılamayacağını savunuyor. Washington’ın Avrupa’yı sonraki görüşmelere dâhil etme çabası, diplomatik formatın geleceği açısından önemli görülüyor.

Abu Dabi görüşmelerinin ardından ABD temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner, 12 Kasım’da Rusya Devlet Başkanı Putin ile görüşmek üzere Moskova’ya gitti. Heyetin daha sonra Dublin’de Ukrayna Devlet Başkanı Zelenski ile bir araya gelmesi planlanıyor. Washington, bu temaslarla tarafların görüşlerini birbirine yaklaştırmayı ve müzakerelere Avrupa ülkelerinin de katılmasını sağlamayı hedefliyor. Ancak Moskova’nın toprak taleplerinde ısrar etmesi ve Avrupa’nın sürece katılmasına karşı çıkması diplomatik ilerlemeyi zorlaştırıyor. Trump yönetimi ise kapsamlı bir barış anlaşmasına ulaşmadan önce esir değişimi ve sınırlı güvenlik düzenlemeleri gibi somut adımlarla ilerlemeye çalışıyor.

Ukrayna, görüşmelerde Karadeniz’de tahıl ve ticari yük taşıyan gemilere yönelik saldırıların durdurulmasını önerirken Rusya’dan olumlu bir yanıt gelmedi. Karadeniz’de ticari gemilere yönelik saldırıların artması, bölgeyi dünyanın en tehlikeli deniz taşımacılığı güzergâhlarından biri haline getirmiş durumda. Rusya’nın Ukrayna’nın tahıl ihracatında kullanılan gemileri, Ukrayna’nın ise Rus deniz taşımacılığını hedef alması bölgedeki ticari faaliyetleri olumsuz etkiliyor. Saldırıların Romanya ve Bulgaristan açıklarına kadar yayılması, Karadeniz güvenliğini NATO açısından da önemli bir sorun haline getiriyor. Karadeniz’de ticari gemilerin güvenliğinin sağlanması, yalnızca Ukrayna’nın tahıl ihracatı için değil, uluslararası ticaretin ve bölgesel istikrarın korunması açısından da önem taşıyor.

Abu Dabi görüşmeleri devam ederken Rusya ve Ukrayna karşılıklı saldırılarını sürdürdü. Rusya, Ukrayna’nın enerji altyapısını ve Odesa bölgesindeki bir pazarı hedef alırken Ukrayna ise Rusya’nın önemli petrol ihracat merkezlerinden Ust-Luga Limanı’na insansız hava araçlarıyla saldırdı. Savaşın müzakereler sırasında da devam etmesi, tarafların askerî ve ekonomik baskıyı artırarak görüşmelerde avantaj elde etmeye çalıştığını gösteriyor. Bu durum, olası bir ateşkesin uygulanmasını da zorlaştırıyor. Kalıcı bir ateşkes için yalnızca siyasî uzlaşma değil, saldırıların durdurulmasını denetleyecek ve ihlaller karşısında uygulanacak önlemleri belirleyecek bir mekanizma da gerekiyor.

Karşılıklı saldırıların en önemli sonuçlarından biri, kış ayları yaklaşırken enerji güvenliğinin giderek daha ciddi bir sorun haline gelmesi. Rusya’nın Ukrayna’daki elektrik tesislerini hedef alması, birçok bölgede elektrik kesintilerine yol açarken ekonomik faaliyetleri ve halkın günlük yaşamını olumsuz etkiliyor. Kiev yönetimi bu nedenle Batılı müttefiklerinden daha fazla hava savunma sistemi ve mühimmat talep ediyor. Ukrayna ise Rus petrol ve enerji tesislerini hedef alarak Moskova’nın ihracat gelirlerini ve savaşı finanse etme kapasitesini azaltmaya çalışıyor. Enerji altyapısına yönelik saldırılar, savaşın ekonomik ve insani maliyetini artırırken diplomatik uzlaşmayı da zorlaştırıyor.

Abu Dabi görüşmeleri, Rusya ile Ukrayna arasındaki temel anlaşmazlıkların devam ettiğini, ancak sınırlı konularda uzlaşmanın hâlâ mümkün olduğunu gösterdi. Esir değişimi konusunda sağlanan ilerlemeye rağmen toprak meselesi, güvenlik garantileri ve Avrupa’nın müzakerelerdeki rolü çözüm bekleyen başlıca sorunlar olmaya devam ediyor. Öte yandan karşılıklı saldırıların sürmesi, tarafların diplomasiyle birlikte askerî baskıyı da kullanmaya çalıştığını ortaya koyuyor. ABD yönetimi, insani anlaşmalar ve sınırlı ateşkesler yoluyla daha kapsamlı bir barış sürecinin önünü açmayı hedefliyor.