Washington’da Hesaplaşma Vakti

Demokratların beklentilerin çok ötesinde bir çoğunlukla Kongre’nin her iki kanadını da ele geçirmesinin ardından Washington’un gündemi, Trump yönetiminin son iki yılına odaklandı. Seçim sonuçlarının ardından sonuçları kabul etmeye ve Demokratlarla çalışmaya hazır olduğunu söyleyen Trump, kısa süre sonra Demokratların kanun önerilerini veto edeceğini belirten bir paylaşım yaptı. Uzlaşma ile çatışma arasında gidip gelen bu tutum, seçim sonrası dönemin üç ayrı cephede şekilleneceğini gösteriyor. Cumhuriyetçi cephede kaybın faturasının kime kesileceği, Demokrat cephede Kongre çoğunluğunun İran savaşını durdurmak için nasıl kullanılacağı, Beyaz Saray’da ise yasama gücünü kaybeden bir başkanın elinde kalan araçlarla ne yapacağı tartışılıyor. Bu üç tartışmanın kesiştiği nokta ise şimdiden başlayan 2028 başkanlık yarışı olarak görülüyor.

Sandık çıkış anketleri, kaybın ne kadar geniş tabanlı olduğunu ortaya koyuyor. Temsilciler Meclisi oylarında Demokratlar ülke genelinde 14 puan öne geçti ve bu sonuç, 2024 başkanlık seçimine kıyasla 15 puanlık bir kayma anlamına geliyor. Kayma neredeyse her seçmen grubunda görülse de en sert kırılma, Trump’ın 2024 koalisyonunu oluşturan kesimlerde yaşandı. Hispanik seçmenin yüzde 69’u Demokratlara, yüzde 29’u Cumhuriyetçilere oy verdi ve bu grup iki yılda 29 puan yön değiştirdi. 18-29 yaş grubunda Demokratların üstünlüğü 2024’e göre 33 puan arttı. Trump’ın 2024’te en çok umut bağladığı genç erkeklerde, üniversite eğitimi almamış beyaz olmayan seçmende ve lise mezunlarında da 19 ile 32 puan arasında kaymalar yaşandı. 2024’te sandığa gitmeyen seçmenin Demokratlara 28 puan fark atması ise seçime yeni katılanların dalgayı büyüttüğüne işaret ediyor. Trump’ın sadık bir tabanı olmakla birlikte MAGA koalisyonunun parçalandığı ve Cumhuriyetçilerin 2028’de bu markayla seçime girmesinin zorlaştığı yorumu bu tablodan besleniyor.

Bu kaymanın ortak paydası ise İran savaşının yaşam maliyetine dönüşen faturası oldu. Savaş, Amerikalıların Şubat ayından bu yana ödediği enerji faturasını yüzde 30 artırarak 150 milyar doların üzerine çıkardı. Savaşın ABD vergi mükellefine doğrudan maliyeti ise şimdiden 47 milyar doları aştı. Sonuçların ardından Trump’ın müttefikleri savaş fikrinden hızla uzaklaşmaya başladı. Başkan Yardımcısı JD Vance, kaybın nedeninin savaş olduğunu açıkça söyledi. Yıllardır İran’a karşı sert tutumuyla bilinen Ted Cruz ise savaşın kısa ve kesin olması gerekirken gereksiz yere uzadığını söyledi. Trump ise Vance’in değerlendirmesini büyük ölçüde doğru bulduğunu kabul etti. Ancak savaştan pişman olmadığını ve İran’ın nükleer silah edinmesini engellemek için gerekirse aynı kararı yeniden vereceğini söyledi.

Cumhuriyetçilerin büyük bölümü Trump’ı doğrudan suçlamaktan kaçındığı için hesap, Savunma Bakanı Pete Hegseth’e kesilmeye başlandı. Trump’ı çıkış stratejisi olmayan bir savaşa ikna eden isim olarak görülen Hegseth’in, askerî gücün sonuç vermediği anlaşıldığında bile askeri operasyonları savunduğu konuşuluyor. Eylül ayında Hegseth hakkında sekiz maddelik azil suçlaması veren Kentucky’li Cumhuriyetçi Thomas Massie, Kongre’nin önümüzdeki hafta toplanmasıyla oylama talep edeceğini açıkladı. Hegseth’in atanmasına verdiği oyu kariyerinin en büyük pişmanlığı olarak tanımlayan Thom Tillis de bakanın seçim sonrası dönemde bir hesaplaşmayla karşılaşacağını söyledi. Trump ise Hegseth’in görevini çok iyi yaptığını ve değiştirmeyi düşünmediğini belirtiyor. Mevcut Kongre aritmetiğinde Hegseth’in görevden alınması için Cumhuriyetçi isimlerin de doğrudan destek vermesi gerekiyor. Parti içinde uzun süredir Hegseth’e karşı olan baskı bu noktada belirleyici bir etken olabilir. 

Seçimin ardından Washington’da en çok tartışılan konulardan biri de Trump’ın görev süresinin dolmasına iki yıl kala “topal ördek” olup olmadığı. Yasama gündemi üzerindeki etkisini büyük ölçüde kaybeden Trump’ın elinde hâlâ güçlü yürütme araçları var. Kongre’den geçen yasaları veto edebilir ve vetonun aşılması için her iki kanatta gereken üçte iki çoğunluk Demokratlarda yok. Anayasanın başkana en geniş alanı tanıdığı dış politika ise kalan iki yılın asıl sahası olacak. Bu konuda tarihsel örnekler de Trump’ın lehine. Obama 2014’te Kongre’yi kaybettikten sonra İran nükleer anlaşmasını tamamlamış ve Küba’yla ilişkileri normalleştirmiş, Biden ise görevi devretmeden önce Ukrayna’ya ABD füzeleriyle Rusya içlerini vurma izni vermişti. 

Demokratların elindeki en güçlü araç ise bütçe oylamalarında görülecek. Senato Demokrat Lideri Chuck Schumer, savaşın bitmesi gerektiğini söylerken harcama yetkisinin Kongre’ye tam da halkın rızası olmadan savaşa giren bir başkanı dizginlemek için verildiğini hatırlattı. Temsilci Ro Khanna, Vietnam örneğinde olduğu gibi İran’daki savaş faaliyetlerinin finansmanını yasaklayan bir geçici bütçe önerdi. Savaşın savunma bütçesinde oluşturduğu açık, borç limiti ve bütçe görüşmelerinin iki partinin desteğini gerektirmesiyle birleşince Demokratlar için güçlü bir pazarlık alanı doğuyor. Her iki kanadı kontrol eden Demokratların açacağı soruşturmalar ve komisyon oturumları da savaşı yürüten kadroyu doğrudan hedef alabilecek. Asıl çatışmanın Savaş Yetkileri Yasası’ndan çok yönetimin Kongre’nin belirlediği harcama sınırlarına uymayı reddetmesi üzerinden yaşanması bekleniyor. 

Seçimin bir diğer rekoru harcamalarda kırıldı. Kamuoyuyla paylaşılan verilere göre bu seçimde yaklaşık 12 milyar dolar harcandı ve bu rakam 2016’daki 4,1 milyar doların neredeyse üç katı. Tek başına Elon Musk Cumhuriyetçilere 445 milyon dolar verdi, Cumhuriyetçi lobi grupları Demokrat muadillerinin çok üzerinde harcama yaptı ve kaynağı izlenemeyen “karanlık para” 1,5 milyar dolarla tarihin en yüksek seviyesine ulaştı. Ülkenin en pahalı Senato yarışı olan Michigan’da tek başına 333 milyon dolar harcandı. Buna rağmen para sonucu satın alamadı ve en pahalı yarışların yaşandığı üç eyaletin üçünü de Demokratlar kazandı.

Cumhuriyetçiler büyük bir yenilgi almış olsa da tablo bütünüyle olumsuz değil. Florida’da Ashley Moody Senato koltuğunu korudu, Byron Donalds ise eyaletin ilk siyahi valisi seçildi. Wyoming’de Harriet Hageman Senato’ya girerken Alabama’da Tommy Tuberville valiliği kazandı. Partinin 1992 ve 2008’deki benzer kayıpların ardından 1994 ve 2010’da hızla toparlanması da Cumhuriyetçilere umut veriyor. Ancak bu kez durum farklı, çünkü dış politika yaşam maliyetine dönüşerek doğrudan sandığa yansıdı. Bu nedenle 2028 yarışı daha başlamadan savaştan uzaklaşma yarışına dönüştü. Baştan beri savaşa mesafeli duran Vance, partinin izolasyonist kanadını temsil ederek Beyaz Saray’ın İran politikasından ayrışmayı göze aldı. Cruz gibi yıllardır savaşı savunan Cumhuriyetçilerin şahin kanadı ise geri adım atamadığı için yalnızca savaşın uzunluğunu eleştirebiliyor. Önümüzdeki günlerde 2028 seçimleri için başkanlığa aday olacak isimler, seçim sonuçlarının arından kendilerine Trump’tan bağımsız bir alan açmaya çalışabilir. Trump’ın son iki yılı ise veto kalemiyle bütçe yetkisi arasındaki anayasal bir gerilimde geçecek. 2028’de Cumhuriyetçiler açısından asıl belirleyici olan, Trump döneminin mirasını nasıl ele alacakları olacak.