Topal Ördek Döneminde Trump’ın Dış Politikası

Demokratların 3 Kasım ara seçimlerinde Kongrenin iki kanadında da çoğunluğu kazanması, Trump’ın dış politikasının nasıl etkileneceği sorusunu gündeme getirdi. ABD medyasındaki değerlendirmelerde, 3 Ocak’ta göreve başlayacak yeni Kongrenin savaş harcamaları, askerî yardımlar, yaptırımlar ve atamalar üzerinden yönetim üzerindeki baskıyı artırabileceği belirtiliyor. Ancak bu baskının Trump’ı politika değişikliğine yöneltip yöneltmeyeceği belirsiz. Başkanın bazı konularda Demokratlarla uzlaşabileceği, bazı alanlarda ise başkanlık yetkilerine dayanarak mevcut politikalarını sürdürmeye çalışabileceği ifade ediliyor. Bu nedenle seçimlerin dış politikaya etkisinin, Beyaz Saray ile Kongre arasındaki ilişkilerin nasıl gelişeceğine bağlı olması bekleniyor.

Seçim yenilgisi ve Kongrenin iki kanadının da Demokratlara geçmesi, Trump’ı “topal ördek” konumuna düşürdü. Bu ifade, görev süresinin sonuna yaklaşırken siyasî etkisi ve kararlarını uygulama gücü zayıflayan liderler için kullanılıyor. Ancak Trump, başkanlık yetkilerini koruyor. ABD medyasındaki değerlendirmelerde, başkanın çatışmaları sona erdirip diplomatik anlaşmalarla siyasî mirasını güçlendirmeye çalışabileceği belirtiliyor. Diğer ihtimal ise iç politikada engellerle karşılaşan Trump’ın, daha geniş hareket alanına sahip olduğu dış politikada tek taraflı ve sert adımlara yönelmesi. Trump’ın Demokratlarla bazı konularda uzlaşmaya açık olduğu, ancak Kongrenin soruşturmalara ağırlık vermesi hâlinde daha çatışmacı bir tutum benimseyebileceği aktarılıyor.

Trump ile Demokratların kontrolüne geçecek Kongre arasındaki ilk büyük anlaşmazlık konusunun İran savaşı olacağı tahmin ediliyor. Demokratlar, Kongrenin açık onayı olmadan başlatılan savaş için ayrılan kaynakları sınırlamayı ve yönetimden savaşın hedefleri konusunda açıklama istemeyi planlıyor. Savunma bütçesine getirilecek kısıtlamalar, Trump’ın yeni operasyonlar başlatmasını veya mevcut saldırıları sürdürmesini zorlaştırabilir. Ancak ABD medyasındaki değerlendirmelerde, seçim yenilgisinin başkanı askerî baskıdan vazgeçirmeyebileceği belirtiliyor. Trump’ın, İran’ı anlaşmaya zorlamak için saldırıları yoğunlaştırabileceği de öne sürülüyor. Yeni Kongrenin 3 Ocak’ta göreve başlayacak olması, bu tarihe kadar Cumhuriyetçi çoğunlukla çalışacak başkana hareket alanı sağlıyor.

Pentagon üzerindeki baskının da artması bekleniyor. Savaşın planlanması, harcamalar ve yönetimin kamuoyuna sunduğu değerlendirmeler kongre soruşturmalarına konu olabilir. ABD medyasına yansıyan haberlere göre, Trump’ın çevresindeki bazı isimler Savunma Bakanı Pete Hegseth’in savaşın gidişatı nedeniyle siyaseten kırılgan hâle geldiğini düşünüyor. Bununla birlikte Trump henüz bir görev değişikliği kararı açıklamış değil. Yeni komite başkanlarının yetkilileri ifadeye çağırması ve belge istemesi, yönetimin kararlarını daha açık biçimde savunmasını gerektirecek. Bu süreç operasyonları kendiliğinden durdurmasa da yeni askerî girişimlerin siyasî maliyetini artırabilir.

Demokrat çoğunluğun Ukrayna konusunda, doğrudan Amerikan yardımını yeniden gündeme taşıyabileceği tahmin ediliyor. Rusya’ya karşı daha sert bir tutum isteyen bazı Cumhuriyetçilerin de yeni yardım paketlerini destekleyebileceği belirtiliyor. Ancak bu desteğin Trump’ın olası vetosunu aşmaya yetip yetmeyeceği belirsiz. Diğer yandan, başkanın savaşı sona erdirme vaadini yerine getirmek için Kiev’i taviz vermeye zorlayabileceği ifade ediliyor. Böyle bir durumda Kongre Ukrayna’nın askerî gücünü korumaya çalışırken Beyaz Saray bir an önce anlaşmaya ulaşmayı önceliklendirebilir. Bu görüş ayrılığı, Kiev için Amerikan desteğinin yeniden artması umudunu güçlendirse de Washington’ın barış görüşmelerinde nasıl bir tutum izleyeceğine ilişkin belirsizliği sürdürüyor.

Demokratların Kongrede çoğunluğu kazanması, Avrupalı müttefiklerin ABD’nin güvenlik desteğini koruyacağına ilişkin beklentilerini güçlendiriyor. Yeni çoğunluğun, Avrupa’daki Amerikan askerlerinin azaltılmasına karşı çıkması ve NATO’ya desteği sürdürmesi bekleniyor. Ancak bazı değerlendirmelerde, seçim sonucunun Avrupa ile Washington arasındaki anlaşmazlıkları kısa sürede gidermeyeceği belirtiliyor. Trump’ın dış politikaya daha fazla ağırlık vererek Rusya’yla doğrudan anlaşma arayışını hızlandırabileceği ifade ediliyor. Böyle bir süreçte Avrupa’nın kaygısı, kendi güvenliğini ilgilendiren kararların yeterince söz sahibi olmadığı görüşmelerde alınması olacaktır.

Çin politikasında ise rekabetin sona ermesinden çok, kullanılan yöntemlerin tartışılması bekleniyor. Pekin’in Trump’ın zayıflayan siyasî konumunu ticaret görüşmelerinde avantaj olarak değerlendirebileceği belirtiliyor. Ancak Demokratlar, başkanın Çin’le anlaşabilmek için teknoloji ve yarı iletkenler konusunda verebileceği tavizlere de karşı çıkabilir. Böylece Kongre, tarifelerin tüketiciye maliyetini eleştirirken stratejik sektörlerde daha sıkı denetimi savunabilir. Trump’ın ekonomik başarı gösterecek bir anlaşmaya ihtiyacı artarken, bu anlaşmanın koşullarını kabul ettirmesi zorlaşabilir. Çin açısından daha zayıf bir başkan, mutlaka daha elverişli bir Amerikan politikası anlamına gelmiyor.

Trump ile Kongre arasında bir diğer anlaşmazlık konusunun da yaptırımların hafifletilmesi olması bekleniyor. Başkan, İran veya Rusya’yı anlaşmaya ikna etmek için ekonomik kısıtlamaları azaltmak isteyebilir. Ancak, özellikle Rusya’ya verilecek tavizlerin Kongrede tepkiyle karşılaşabileceği belirtiliyor. Rus enerji sektörüne tanınan muafiyetlere bazı Cumhuriyetçilerin de karşı çıkması, Demokratların bu konuda destek bulabileceğini gösteriyor. Kongre üyeleri, yaptırımların hafifletilmesinin Moskova’yı rahatlatırken Ukrayna’nın müzakere gücünü zayıflatmasından kaygı duyuyor.

İsrail’e verilen Amerikan desteği de yeni dönemin tartışma konularından biri olacak. Trump’ın doğrudan askerî yardım finansmanını yıl sonunda durduracağını açıklaması, bu desteğin nasıl sürdürüleceği sorusunu gündeme getiriyor. Ancak açıklamanın uygulamaya dönüşmesi, Kongrenin bütçe kararlarına da bağlı. Demokratların ise Gazze, Batı Şeria ve İran savaşı nedeniyle İsrail’e silah desteğine daha sıkı koşullar getirmeye çalışabileceği belirtiliyor. Seçim sonuçlarının bu yöndeki talepleri güçlendirdiği, ancak Demokratların yardımın ne ölçüde sınırlandırılacağı konusunda ortak bir tutuma sahip olmadığı vurgulanıyor.

Seçim sonuçları, Trump’ın dış politikadaki yetkilerini ortadan kaldırmasa da bu yetkileri kullanırken karşılaşacağı siyasî ve mali engelleri artırıyor. Ancak Demokratların yönetimi ne ölçüde sınırlandırabileceği, kendi aralarındaki görüş ayrılıklarını aşmalarına ve bazı konularda Cumhuriyetçilerin desteğini kazanmalarına bağlı olacak. Trump’ın çatışmaları sona erdirecek anlaşmalara yönelmesi uzlaşma alanı açabilir; Kongrenin baskısına tek taraflı adımlarla karşılık vermesi ise Washington’daki mücadeleyi sertleştirebilir. Bu nedenle ABD’nin müttefikleri ve rakipleri açısından belirleyici olan, başkanın ne vaat ettiği kadar, bu vaatlerin Kongrede destek bulup bulmayacağı ve uygulamaya dönüşüp dönüşmeyeceği olacak.