Nvidia’da Casusluk Krizi

Yapay zeka sektörü ve veri merkezleri için gelişmiş çipler geliştiren Nvidia’nın kurucu ortağı ve 1993’ten bu yana CEO’su olan Jensen Huang, Çin devleti adına çalıştığı düşünülen bir kadınla ilişki yaşadığının ortaya çıkmasının ardından istifa etti. Yapay zekâ sektörünün en güçlü isimlerinden biri olan Huang’ın, şirkette kendisine bağlı çalışan bir kadın yöneticiyle de ilişki yaşadığının anlaşılması krizi daha da derinleştirdi. Nvidia bu hafta 600 milyar dolardan fazla piyasa değeri kaybederken şirketin finans direktörü Colette Kress geçici CEO olarak atandı. Pazarın yaklaşık yüzde 90’ını kontrol eden şirket, bundan sonra kurucusu olmadan hem FBI ve Adalet Bakanlığı soruşturmalarıyla hem de Ocak’ta Demokratların kontrolüne geçecek bir Kongre’yle yüzleşmek zorunda kalacak.

Çin devletinin ajanı olduğu düşünülen Alice Huang’a yönelik şüphelerin temelinde, kurduğu şirketin ABD ihracat kontrollerini aşmaya yönelik yapısı yatıyor. Alice Huang’ın 2023’te Singapur’da kurduğu şirket Megaspeed’in Çin’le bağı, yurt dışındaki aracı şirketler aracılığıyla kâğıt üzerinde gizlendi. Böylece şirket, ABD’nin Çinli şirketlere satışını yasakladığı gelişmiş Nvidia çiplerini satın alabilir hale geldi. Alice Huang’ın Aralık 2023’te Singapur’da Jensen Huang’la görüşmesinden yalnızca dört gün sonra Megaspeed’in Nvidia’nın resmi iş ortakları arasına alınması, kişisel ilişkinin şirkete ticari kapılar açtığı şüphesini güçlendirdi. Megaspeed sonraki iki yılda 4 milyar doları aşan çip alımıyla Nvidia’nın en büyük müşterilerinden biri oldu. Şirketin en büyük müşterisinin Çinli teknoloji devi Alibaba olması ise ABD’nin Çin’den uzak tutmaya çalıştığı teknolojinin dolaylı yoldan yine Çin’e ulaştığını gösterdi. ABD, Tayvan ve Singapur yetkililerinin Alice Huang’ı ve şirketini bir süredir yakından izlemesi de riskin uzun zamandır bilindiğini ortaya koyuyor.

İstihbarat bulguları ise meseleyi klasik bir casusluk vakasından daha stratejik bir boyuta taşıdı. Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun gözetiminde hazırlanan bir nota göre Alice Huang, Jensen Huang hakkında bilgi toplamak ve onu en gelişmiş çiplerin Çin’e satılması için lobi yapmaya yönlendirmekle görevlendirilmişti. Olayların kronolojisi de bu okumayı destekliyor. Jensen Huang, Nisan 2025’te Trump’ın Florida’daki malikânesi Mar-a-Lago’da destekçileri için düzenlenen bir yemekte Trump’a Çin’e satış izni verilmesi için lobi yaptı. Beyaz Saray aynı ay Nvidia’nın Çin satışlarını durdursa da Temmuz ayında geri adım attı. Ekim 2025’te istihbarat yetkilileri Trump’ı Jensen Huang konusunda uyardı. Ancak Trump yalnızca iki ay sonra, gelirin yüzde 25’inin ABD hükümetine ödenmesi koşuluyla H200 çiplerinin Çin’e satışını onayladı. Bu kronoloji, ilişkinin politika kararlarını doğrudan belirlediğini kanıtlamasa da istihbarat uyarılarının ihracat politikasındaki gevşemenin önüne geçmediğini açıkça gösteriyor.

Skandalın en hassas halkası ise Trump oldu. Mayıs 2026’da Pekin’e giden Air Force One’da Rubio tarafından yeniden uyarılan Trump, buna rağmen Jensen Huang’ı Alaska’daki yakıt molasında uçağa alma planından vazgeçmedi. Trump’ın 9 Kasım’da gezi sırasında konudan haberi olmadığını söylemesi de bu bilgilerle çelişti. Yetkililere göre Trump’ın Huang’la yakınlığı, bazı Ticaret Bakanlığı soruşturmalarını yavaşlattı. Ticaret Bakanı Howard Lutnick’in Çin’e çip aktaran şirketlere yönelik planlanan bir operasyonu  da Trump ve Huang arasındaki ilişkiden ötürü beklemeye aldığı iddia edildi. Nvidia’nın Trump’ın Beyaz Saray’a yaptırdığı balo salonu için en az 20 milyon dolar bağışlaması ise bu yakınlığı daha da sorgulanır hale getirdi. Trump istifanın ardından da Huang’ı övmeye devam ederken ve yerine kendisine yakın bir isim olan eski Apple CEO’su Tim Cook’u önerdi. Bu öneri, Nvidia’nın Washington’la ilişkisinin kurumsal değil kişisel temellere dayanmaya devam edebileceğini düşündürüyor. Ancak şirketin Tim Cook’u tercih etmesi beklenmiyor. 

Nvidia’nın yaşadığı bu kriz, şirketin kurumsal yapısındaki zaafları da ortaya koydu. Şirket tüzüğü, CEO’nun yönetim kurulu çoğunluğunun kararıyla ve gerekçe gösterilmeden görevden alınmasına izin veriyordu. Meta’nın kurucusunun aksine yüzde 3,6’lık payıyla şirkette oy kontrolüne sahip olmayan Huang’ı görevden alma yetkisi kurulun elinde her zaman vardı. Ancak üyelerinin önemli bir kısmı on yıllardır görevde olan ve büyük bölümü Huang’ın erken dönem yatırımcıları ile eski iş ortaklarından oluşan kurul, bu yetkiyi kullanmaktan kaçındı. Şirketin bir yönetim kurulu başkanının bile bulunmaması ve Huang’ın yıllarca bir halef belirlenmesine karşı çıkması, Nvidia’nın geleceğinin tek bir kişiye bağlı kaldığı eleştirilerini gündeme getirdi. Kurul 8 Kasım’da Huang’a tam güven beyan etti. Ancak Huang’ın kendisine bağlı çalışan bir başka yöneticiyle de ilişki yaşadığının ortaya çıkması, istifaya giden süreci hızlandırdı.

Kriz şimdilik Nvidia’yla sınırlı görünse de yapay zekâ sektörünün lokomotifi konumundaki şirketteki her gelişmenin sektörün tamamını etkilemesi bekleniyor. Nvidia yalnızca yapay zekâ modellerini çalıştıran çipleri üretmekle kalmıyor, diğer sektörlerin zorlandığı bir dönemde ABD ekonomik büyümesinin temel itici gücü haline gelen veri merkezi yatırımlarının da önemli finansman kaynaklarından biri olarak öne çıkıyordu. Yatırımcıların yapay zekâ harcamalarının getirisine dair şüphelerinin arttığı ve Demokratların veri merkezi inşaatlarına yeni kısıtlamalar getirebileceği bir dönemde, geçmişte piyasaları yatıştıran Huang’ın yokluğu ciddi bir boşluk oluşturuyor.

Nvidia skandalı, ABD ile Çin arasındaki istihbarat savaşını da görünür hale getirdi. Pekin iddiaları, teknolojik abluka için uydurulmuş bahaneler olarak reddetti. Eylül’de Washington’da bir araya gelen Trump ve Şi Jinping’in önümüzdeki hafta Shenzhen’deki APEC zirvesinde yeniden görüşmesi bekleniyor ve skandalın bu görüşmeyi etkilemesi beklenmiyor. Ancak Çin savunma sanayii ile bağlantılı bir üniversitenin Eylül ve Ekim aylarında üçüncü bir taraf üzerinden H200 çipi satın aldığını gösteren belgeler, ABD’nin ihracat kontrollerinin ne ölçüde uygulanabildiğine dair soru işaretlerini büyüttü. Trump yönetimi, Çin’le rekabeti öne çıkararak yapay zekâ alanındaki düzenlemelere mesafeli dursa da ortaya çıkan kriz, Ocak’ta Demokratların kontrolüne geçecek Kongre’de çok daha güçlü bir karşılık bulabilir. Kongre’nin Çinli şirketlerin bulut hizmetleri üzerinden gelişmiş çiplere erişimini engelleyecek yasaları gündeme alması, Ticaret Bakanlığı’nın da Singapur ve Malezya gibi ülkelere gönderilen çipler için lisans şartı getirmesi bekleniyor.

Nvidia krizi, ABD’nin yapay zekâ üstünlüğünü koruma stratejisinin en güçlü halkasının aynı zamanda en kırılgan halkası olabileceğini gösterdi. Megaspeed örneği, ihracat kontrollerinin üçüncü ülkelerde kurulan aracı şirketler karşısında ne kadar kolay aşılabildiğini ortaya koyarken, istihbarat uyarılarına rağmen çip satışlarının gevşetilmesi ABD’nin teknoloji politikasının kişisel ilişkilere ne ölçüde açık olduğunu gözler önüne serdi. Huang’ın ayrılışıyla şirket cephesinde bir dönem kapansa da kriz sona ermiş değil. Veri merkezi yatırımlarına dayanan ABD ekonomisindeki büyümenin geleceği, Demokratların kontrolüne geçecek Kongre’nin atacağı adımlar ve ABD-Çin arasındaki teknoloji rekabetinin yeni dönemdeki seyri, skandalın etkilerinin Nvidia’nın çok ötesine uzanacağına işaret ediyor.