İran Nükleer Anlaşma Müzakereleri Yeniden Başlıyor

Tahran yönetimi bir süredir ara verilen nükleer anlaşma müzakerelerinin 29 Kasım’da yeniden başlayacağını duyurdu. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı ve baş müzakerecisi Ali Bagheri Kani, hükümetinin diğer ülkelerle 29 Kasım’da Viyana’da buluşmayı kabul ettiğini açıkladı. Batılı devletler aylardır İran’a müzakerelere tekrar başlaması çağrısında bulunuyordu. Viyana’daki görüşmelere ABD heyeti ile İngiltere, Çin, Fransa, Almanya, Rusya ve İran temsilcileri katılacak. İran Baş Müzakerecisi Ali Bakıri Twitter hesabından yaptığı açıklamada, Avrupa Birliği Dış İlişkiler Servisi Genel Sekreter Yardımcısı ve Siyasi Direktörü Enrique Mora ile nükleer anlaşma ile ilgili telefon görüşmesi yaptığını kaydetti. Bakıri, Mora ile Viyana’da 6 tur yapılan nükleer anlaşma müzakerelerinin, “ABD’nin İran’a yönelik yaptırımlarının kaldırılması amacıyla” 29 Kasım’da yeniden başlaması konusunda anlaştıklarını ifade etti.

İran’ın kararı G-20 Zirvesi nedeniyle Roma’da bulunan ABD, İngiltere, Almanya ve Fransa liderlerinin bir toplantı yaparak Tahran yönetimine müzakereler dönmesi yönünde ortak çağrıda bulunmasının ardından geldi. Bahsi geçen dört ülke lideri İran nükleer programının yarattığı uluslararası güvenliğe yönelik riskleri görüşmek üzere bir toplantı gerçekleştirdiler. Toplantı sonucunda İran’ı ‘nükleer silah elde etme konusunda engellemenin en iyi yolunun diplomasi olduğu’ konusunda mutabık kaldıklarını söyleyen ABD Başkanı Joe Biden, üç liderle İran’ı ciddi ve iyi niyetle müzakereleri yeniden başlatması konusunda teşvik etmenin yollarını konuştuklarını belirtti. 

Toplantının ardından yayımlanan ortak açıklamada, dört ülke lideri, İran’ın nükleer silah geliştirme ya da edinmesini engelleme yönündeki kararlılıklarını devam ettiklerini ifade etti. Liderler, İran Cumhurbaşkanı’na “gerilimin tehlikeli biçimde tırmanmasını önlemek için nükleer anlaşmaya yeniden dönme” çağrısında bulundu. Açıklamada, “Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi’yi, bu fırsatı kullanmaya ve iyi niyetle hareket etmeye çağırıyoruz, böylece müzakereler acilen bir neticeye ulaşabilir. Gerilimin tehlikeli biçimde tırmanmasını önlemenin tek yolu bu, bu gerilim hiçbir ülkenin çıkarına hizmet etmez” ifadeleri kullanıldı. İran’ın “provokatif nükleer adımların hızını arttırdığı” yönündeki kaygıların dile getirildiği ortak açıklamada liderler, anlaşmaya geri dönüşün ancak İran’ın izlediği yolu değiştirmesi halinde mümkün olabileceğine vurgu yaptı. Liderler ayrıca, İran’ın nükleer gelişimleri ve Uluslararası Atom Enerjisi Dairesi’nin denetimine getirdiği kısıtlamaların, anlaşmaya geri dönüş ihtimalini tehlikeye soktuğu uyarısında bulundu.

ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Ned Price konuyla ilgili yaptığı açıklamada Washington yönetiminin hala anlaşmanın hızlıca imzalanabileceğine ve 2015’te imzalanan Ortak Kapsamlı Eylem Planı’nın yeniden canlandırılarak bir an önce uygulamaya sokulabileceğine inandığını aktardı. Price, İranlı yetkililerin samimi ve ciddi olmaları halinde kısa sürede sonuç alınabileceğini belirtirken İran’ın nükleer çalışmalarında provokatif adımlar atması durumunda ise “fırsat penceresinin sonsuza kadar açık kalmayacağı” uyarısında bulundu.

ABD’de Biden’ın göreve gelmesiyle Viyana’da yeniden başlayan ve  ABD ve İran heyetleri Kapsamlı Ortak Eylem Planı (JCPAO) olarak bilinen 2015 Nükleer Anlaşması’nın yeniden canlandırılması için 6 Nisan’da Avrupalı diplomatların arabuluculuğuyla Avusturya’nın başkenti Viyana’da dolaylı görüşmelere başlamıştı. Biden’ın görevi devraldığı günden beri üzerinde çalıştığı anlaşma meselesi iki ülkenin de ilk adımı karşıdan beklemesi ve muhtelif şartlar öne sürmesi nedeniyle sürüncemede kalmıştı. Fransa, İngiltere, Çin, Rusya ve Almanya ile İran’ın üst düzey diplomatlarının katılımıyla Enrique Mora başkanlığında yürütülen müzakerelerde iki ülke arasında güven tesis edilmesi ve anlaşmayı çıkmaza sokan görüş ayrılıklarında orta yolun bulunması bekleniyordu. Viyana’da bulunan ama görüşmeleri farklı bir salondan takip eden ABD’li diplomatlar doğrudan müzakerelere katılmasalar da mekik diplomasisi ile görüşmeleri sürdürüyorlardı. Nükleer anlaşma müzakerelerine İran’daki hükümet değişikliği nedeniyle ara verilmişti.