Tartışmalar Eşliğinde Dünya Kupası Başladı

Tarihin en yüksek katılımlı Dünya Kupası bu hafta ABD, Kanada ve Meksika ev sahipliğinde başladı. 48 takımın katılımıyla 104 maçın oynanacağı turnuva tek bir ülkenin düzenleyemeyeceği kadar büyük bir organizasyona dönüşürken FIFA’nın 2017’de açıkladığı üçlü ev sahipliği modeli hem lojistik hem de siyasi açıdan tartışmalı olmaya devam ediyor. Turnuva spor tarihinin en çok izlenen organizasyonlarından biri olmaya aday olsa da vize krizleri, göçmen tartışmaları, güvenlik endişeleri ve sağlık tehditleri Dünya Kupası gündeminin merkezine oturdu.

FIFA’nın 2026 turnuvası için üçlü ev sahipliği modeline yönelmesinin arka planında pratik bir zorunluluk yatıyor. Katılımcı sayısının 32’den 48’e çıkarılması ve buna bağlı olarak maç sayısının 64’ten 104’e yükselmesi tek bir ülkenin stadyum altyapısını ve lojistik kapasitesini zorlayacak bir eşiğe ulaştı. ABD, Kanada ve Meksika’nın 2017’de ortaklaşa sunduğu teklif FIFA kongresinde oyların yüzde 67’sini alarak kabul gördü ve futbol tarihinde ilk kez üç farklı ülkenin aynı turnuvaya ev sahipliği yapmasının önü açıldı. Maçların büyük çoğunluğunu barındıran ABD 78 maçla öne çıkarken Kanada ve Meksika 13’er maça ev sahipliği yapıyor. Çeyrek final, yarı final ve final gibi kritik karşılaşmaların tamamı ise ABD’de oynanacak.

Turnuvanın en dikkat çeken tartışması FIFA kokartlı Somalili hakem Omar Artan’ın ABD’ye girişinin engellenmesi oldu. Afrika’nın 2025 yılı en iyi hakemi seçilen ve FIFA’nın 52 Dünya Kupası hakeminden biri olan Artan geçerli bir vizeyle Miami’ye geldi ancak sınırda gözaltına alınarak Türkiye’ye geri gönderildi. ABD İç Güvenlik Bakanlığı ret gerekçesi olarak yalnızca “güvenlik endişeleri” ifadesini kullanırken Artan’ın terörle bağlantılı olduğundan şüphelenilen kişilerle ilişkisi bulunduğu iddia edildi.  Artan’ın avukatları ve Somali hükümeti bu iddiaları reddetti. Trump yönetiminin daha önce Somali’yi seyahat yasağı listesine alması ve Somalililere yönelik söylemleri bu kararın arka planını oluşturuyor. FIFA ise konunun kendi yetki alanı dışında olduğunu belirterek Artan’ı turnuva kadrosundan çıkardı.Trump tüm bu tartışmaların ortasında “doğru insanların” ülkeye girmesi için çalıştıklarını söylemekle yetindi. FIFA Başkanı Infantino da hükümetlerin kararlarını geçersiz kılacak bir konumda olmadıklarını belirterek eleştirilerden uzak durdu.

FIFA Başkanı Infantino’nun açıklamalarının ardından hem futbol hem de siyaset kamuoyundan sert tepkiler geldi. UEFA ise bu süreçte farklı bir tutum sergileyerek Artan’ı Ağustos ayındaki Süper Kupa finaline atadı. Resmi açıklamada “futbol insanları birleştirmek için vardır” ifadeleri kullanıldı. UEFA Başkanı Aleksander Ceferin Artan’ın üst düzey bir hakem olduğunu ve UEFA’nın bu jesti yapmaktan gurur duyduğunu vurguladı. Bu hamlenin sportif bir jest olduğu kadar FIFA ile yaşanan güç mücadelesinde sembolik bir mesaj içerdiği de tartışmasız.

FIFA ve UEFA arasındaki gerilim uzun yıllardır süren kapsamlı bir güç mücadelesinin parçası. FIFA’nın geçtiğimiz yıl Kulüpler Dünya Kupası’nı hayata geçirmesi ve maç takvimini bu turnuva için değiştirmesi UEFA ve Avrupa kulüplerinin sert tepkisine yol açtı. İki kurumun başkanları arasındaki ideolojik ayrılıklar turnuva formatlarından lobicilik faaliyetlerine kadar geniş bir alana yayılıyor. Bu tabloda ABD, FIFA’nın en güçlü stratejik müttefiki olarak dikkat çekiyor. FIFA Başkanı Gianni Infantino, Trump ile kurduğu yakın ilişkiyi pek çok uluslararası toplantıda fotoğraflarda yer alarak gösteriyor. Infantino’nun Trump Tower’da ofis kiralaması ve Trump’a FIFA’nın ilk barış ödülünü takdim etmesi dikkat çekmişti. Bu şartlar altında UEFA’nın Somalili hakemi Süper Kupa Finali’ne ataması bireysel bir jest olmaktan çıkarak iki küresel futbol devinin nüfuz savaşında sembolik bir araç haline geldi.

2026 Dünya Kupası’nda vize sıkıntısı yaşayan birçok farklı ekibin olması Artan vakasının istisnai bir durum olmadığını gösteriyor. İran milli takımı ABD ile fiilen savaş halinde olduğu için aylarca vize belirsizliği yaşarken oyuncular ilk maçlarından 10 gün önce vize alabildi. Takımın teknik kadrosunun önemli bir kısmı ise vize alamadı. İran taraftarlarına ayrılan biletler de maçlardan önce geri alındı. Takım orijinal kamp yeri olarak belirlenen Arizona’nın Tucson şehri yerine Meksika’nın Tijuana şehrinde kamp yapmaya zorlandı. ABD’de oynanacak maçlar için günübirlik seyahat edileceği açıklanırken ABD’nin bu kararı ve FIFA’nın sessiz kalması eleştirilerin hedefinde yer aldı.

Irak Milli Takımı oyuncusu Aymen Hussein ise Chicago’da yaklaşık yedi saat gözaltında tutuldu ve telefonu incelendi. Takım fotoğrafçısı ise sınır dışı edildi. Güney Afrika’nın yardımcı antrenörü vize alamadığı için takımla birlikte yola çıkamadı. Oyuncular kadar taraftarlar da ABD yönetiminin vize uygulamalarından nasibini aldı. Gana’dan yaklaşık 150 taraftarın vize başvurusu toplu olarak reddedildi. Fas ve İskoçya’dan bilet sahibi taraftarların da vizeleri iptal edildi. ABD yönetimi Dünya Kupası’na gelecek taraftarlar için ek vize randevusu oluşturma adımı atsa da dünyanın birçok bölgesinden futbolseverin vize alma konusunda sıkıntı yaşadığı görülüyor.  Haiti’de ise farklı bir sorun gündeme geldi. Milli takımın forması Haiti’nin bağımsızlığını simgeleyen 1803 Vertieres Savaşı’nın bir tasvirini taşıyordu. FIFA bu görseli siyasi içerikli bularak formaların değiştirilmesini talep etti. 

Turnuvanın ekonomik etkisi de tartışmalı bir tablo sunuyor. Dünya Ticaret Örgütü üç ülke genelinde 80 milyar dolarlık kazanç öngörüyor ancak yüksek bilet fiyatları ve beklenenden düşük otel rezervasyonları bu tabloya gölge düşürüyor. Otel sektörünün yüzde 80’i beklentilerin altında rezervasyon açıkladı ve bu oranın yaklaşık yüzde 70’i vize engellerini temel neden olarak gösterdi. Yüksek bilet fiyatları da eleştirilere konu oldu. New York ve New Jersey başsavcıları FIFA’nın bilet fiyatlandırma stratejisine ilişkin soruşturma başlatırken Infantino fiyatlandırma stratejisini piyasa koşullarına atıfta bulunarak savundu.

Dünya Kupası sağlık açısından da ciddi bir gündem taşıyor. Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde Mayıs ortasında başlayan Ebola salgını 488 vakaya ve 86 ölüme yol açtı. Salgın birçok Afrika ülkesine sıçrarken Dünya Sağlık Örgütü acil durum ilan etti. ABD son 21 günde bu ülkelerde bulunan yabancı uyrukluların ülkeye girişini yasaklarken Kanada 90 günlük giriş yasağı ve 21 günlük karantina zorunluluğu uygulamaya koydu. Meksika ise sıkılaştırılmış havalimanı taraması ve Kongo’dan gelenlere 21 günlük karantina şartı getirdi. Kongo milli takımı ülkedeki salgın nedeniyle hazırlık kampını Belçika’ya taşımak zorunda kaldı. Uzmanlar bu virüsün hava yoluyla bulaşmadığını ve hasta biriyle doğrudan temas gerektirdiğini belirterek kalabalık ortamlarda ciddi bir yayılım riskinin düşük olduğunu ifade ediyor. Bununla birlikte birçok farklı ülkeden taraftarın bir araya geleceği turnuva önümüzdeki günlerde ABD genelinde daha sıkı sağlık uygulamalarının kapısını da aralayabilir.

2026 Dünya Kupası spor tarihinin en büyük organizasyonlarından biri olma iddiasıyla başladı ancak bu iddia şu an için saha dışı gelişmelerin gölgesinde kalmaya devam ediyor. Vize krizleri, jeopolitik gerilimler, sınırdışı edilme süreçleri ve güvenlik endişeleri turnuvaya daha ilk günden gölge düşürdü. Turnuvanın nasıl sonuçlanacağı kadar turnuva boyunca ABD yönetiminin uygulayacağı adımlar ve alacağı kararlar da kamuoyunun gündeminde yerini koruyacak.