Şenzen’den Berlin’e Ukrayna’da Barış Arayışı
Başkan Donald Trump, Rusya-Ukrayna savaşını sona erdirmek amacıyla diplomatik girişimlerini sürdürüyor. Trump, 19 Kasım’da Çin’in Şenzen kentinde Vladimir Putin ve Şi Jinping’le bir araya gelerek Ukrayna savaşını ele aldı. Ancak zirve öncesinde Ukrayna’nın Kırım’daki Kerç Köprüsü’ne düzenlediği saldırılar ve Rusya’nın Kiev’deki altyapıyı hedef alması, barış görüşmelerine yeni bir gerilim taşıdı. Cephedeki çatışmaların şiddetlenmesine, Ukrayna’nın uzun menzilli saldırıları konusunda Washington ile Avrupalı müttefikler arasında ortaya çıkan görüş ayrılıkları da eklendi. Şenzen zirvesiyle aynı gün Berlin’de yürütülen diplomatik temaslar, Trump yönetiminin Moskova’yla müzakereleri sürdürürken Kiev’in güvenlik taleplerini ve Avrupalı müttefiklerinin beklentilerini nasıl karşılayacağı sorusunu gündeme getirdi.
Başkan Trump, Şenzen’de Putin’le yaklaşık 40 dakika görüştükten sonra Şi ile ve ardından üçlü zirvede her iki liderle bir araya geldi. Trump, görüşmelerde Ukrayna savaşının sona erdirilmesini ve nükleer silahların kontrolünü gündeme getirerek Washington’un Moskova’yla diplomatik temaslarını sürdürme kararlılığını ortaya koydu. Şi ile görüşmesinde ise Çin’in de savaşın sona erdirilmesine katkıda bulunmasını istedi. ABD yönetimi böylece Rusya’yla doğrudan diyaloğu sürdürürken Pekin’in Moskova üzerindeki etkisinden yararlanmayı amaçlıyor. Ancak görüşmelerde ateşkes veya barışın şartlarına ilişkin herhangi bir anlaşma açıklanmadı. Ukrayna ve Avrupalı müttefiklerin zirvede yer almaması ise Kiev’in güvenlik taleplerinin olası bir anlaşmada ne ölçüde dikkate alınacağına ilişkin kaygıları artırdı.
Ukrayna’nın Kırım’daki Kerç Köprüsü’ne düzenlediği saldırılar, Trump-Putin görüşmesi öncesinde savaşın yeniden tırmandığını gösterdi. Saldırılarda köprünün karayolu bölümünün bir kısmı yıkılırken demiryolu ulaşımı geçici olarak durduruldu. Rusya’yı 2014’te ilhak ettiği Kırım’a bağlayan köprü, hem önemli bir askerî ikmal hattı hem de Putin yönetimi için siyasî bir sembol niteliği taşıyor. Kiev, Rus ordusunun lojistiğini zorlaştırarak Moskova üzerindeki askerî baskıyı artırmayı hedeflerken Zelenskiy, saldırıları Rusya’nın Ukrayna altyapısına yönelik operasyonlarına karşılık olarak savundu. Ancak saldırıların Washington’un barış müzakerelerini yeniden canlandırmaya çalıştığı döneme denk gelmesi, diplomatik süreci daha da zorlaştırdı. Bu gelişmeler, Ukrayna’nın askerî baskı stratejisiyle ABD’nin diplomatik çözüm arayışı arasındaki yaklaşım farklılığını da daha görünür hâle getirdi.
Ukrayna’nın saldırıları sürerken Rusya da Kiev’in ulaşım ve enerji altyapısını hedef aldı. 16 Kasım gecesi başkentte Dinyeper Nehri üzerindeki kuzey ve güney köprülerinin vurulması, metro ulaşımında aksamalara ve bazı bölgelerde elektrik ile su kesintilerine neden oldu. Rusya’nın füze ve insansız hava araçlarıyla düzenlediği saldırılar, kış yaklaşırken Ukrayna’nın ulaşım ağını ve günlük yaşamını daha fazla baskı altına alıyor. Kiev ise Rusya’daki petrol tesislerini ve askerî ikmal hatlarını hedef alarak karşılık veriyor. Karşılıklı saldırılar, diplomatik temaslar sürerken iki tarafın da sahadaki askerî baskıyı azaltmaya yanaşmadığını gösteriyor. Bu durum, Washington’un ateşkes arayışını güçleştirirken olası bir anlaşmanın uygulanması ve denetlenmesi konusunda da ciddi soru işaretleri doğuruyor.
Trump yönetimi, Ukrayna’nın Rusya içlerine yönelik uzun menzilli saldırılarının savaşı sona erdirmeye katkısını sorguluyor. Pentagon’un politika sorumlusu Elbridge Colby, Brüksel’de yaptığı açıklamada, bu saldırıların Rus ordusunun ilerleyişini durdurmadığını ve Moskova’yı barışa yaklaştırmadığını savundu. Colby’ye göre özellikle sivil ve ticari altyapının hedef alınması, Rus kamuoyunun direncini ve Kremlin’in savaşı tırmandırma eğilimini güçlendirebilir. Washington bu nedenle askerî desteğin cephe savunmasına, insansız hava araçlarına ve orta menzilli operasyonlara yöneltilmesini istiyor. Trump’ın Rus petrol tesislerine yönelik saldırılardan duyduğu rahatsızlıkta küresel enerji arzına ilişkin kaygılar da etkili oluyor. Bu yaklaşım, ABD’nin Ukrayna’ya desteğini sürdürürken savaşı genişletebilecek operasyonları sınırlama ve diplomatik çözüm için uygun koşulları oluşturma çabasını yansıtıyor.
Pentagon’un eleştirileri, Ukrayna’nın askerî stratejisi konusunda Washington ile Avrupalı müttefikleri arasındaki görüş ayrılığını ortaya çıkardı. Almanya Savunma Bakanı Boris Pistorius, Rusya’nın askerî amaçlarla kullanılan tesislerine yönelik saldırıların eleştirilmesini yanlış buldu. Pistorius’a göre asıl üzerinde durulması gereken konu, Moskova’nın Ukrayna’nın enerji ve su altyapısını hedef almasıydı. İngiltere Savunma Bakanı Wes Streeting de uzun menzilli operasyonların Rusya’nın savaş kapasitesini zayıflattığını ve Ukraynalıların hayatını kurtardığını savundu. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ise Kırım Köprüsü gibi lojistik noktaların hedef alınmasını Ukrayna’nın kendini savunmasının bir parçası olarak değerlendirdi. Böylece Batılı müttefikler Ukrayna’ya destek konusunda birleşirken Rusya’yı müzakereye yöneltecek askerî baskının kapsamı konusunda farklı yaklaşımlar benimsiyor.
ABD temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner, Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy ve Avrupalı liderlerle görüşmek üzere Almanya’ya gitti. Görüşmelerin gündeminde olası ateşkes sonrasında Ukrayna’ya verilecek güvenlik garantileri, ekonomik yeniden yapılanma ve Rusya’yla sürdürülecek müzakerelerin çerçevesi bulunuyor. Almanya, Fransa ve İngiltere başta olmak üzere Avrupalı ülkeler, kendi güvenliklerini de ilgilendiren bir anlaşmanın dışında bırakılmak istemiyor. Ancak Moskova’nın Avrupa’nın müzakere masasına katılımına ilişkin çekinceleri ve Ukrayna’nın toprak tavizlerine karşı çıkması uzlaşmayı zorlaştırıyor. Washington ise Rusya ile diyaloğu sürdürürken Kiev ve Avrupa’nın kabul edebileceği ortak bir barış zemini oluşturmaya çalışıyor.
Şenzen zirvesi ve Berlin temasları, Trump yönetiminin Ukrayna savaşını sona erdirmek için diplomatik girişimlerini yoğunlaştırdığını ancak taraflar arasındaki temel anlaşmazlıkların sürdüğünü gösteriyor. Moskova ateşkese yanaşmazken Kiev, Rusya üzerindeki askerî baskıyı artırarak müzakere konumunu güçlendirmeye çalışıyor. Washington ise bu baskının sınırları konusunda Avrupalı müttefikleriyle görüş ayrılığı yaşıyor. Trump yönetimi açısından asıl güçlük, Rusya’yı ateşkese yaklaştırırken Ukrayna’nın güvenlik taleplerini karşılamak ve Avrupa’nın müzakere sürecine katılımını sağlamak. Rusya’nın toprak taleplerinden vazgeçmemesi ve Ukrayna’nın bunları kabul etmemesi de uzlaşmanın önündeki temel engeller arasında bulunuyor. Bu koşullarda diplomatik temaslar yoğunlaşsa da yakın vadede kapsamlı bir barış anlaşmasına ulaşılması güç görünüyor.



















