Washington, Pekin ve Moskova Aynı Masada
Başkan Donald Trump, 19 Kasım’da Çin’in Şenzen kentinde Çin lideri Şi Jinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le bir araya geldi. Washington’ın iki büyük rakibiyle aynı diplomatik süreçte buluşması, ABD dış politikası açısından önemli bir gelişme olurken uluslararası güvenlik dengeleri bakımından da yakından takip edildi. Görüşmelerde nükleer silahların sınırlandırılması, Ukrayna ve İran savaşları, ABD-Çin ticareti ve bölgesel güvenlik sorunları öne çıktı. Trump bu konularda diplomatik ilerleme sağlamayı hedeflerken Şi ve Putin görüşmelere kendi stratejik öncelikleriyle yaklaştı. Üç liderin farklı beklentilerinin yanı sıra Çin-Rusya yakınlaşması ve görüşmelere katılmayan ülkelerin kaygıları, Şenzen buluşmasının öne çıkan tartışma başlıklarını oluşturdu.
Yeni START Antlaşması’nın Şubat 2026’da sona ermesi, nükleer silahların sınırlandırılmasını yeniden gündeme taşıdı. Trump yönetimi, ABD ve Rusya’nın yanı sıra Çin’in de katılacağı yeni bir silah kontrolü anlaşması yapılmasını istiyor. Ancak Pekin, nükleer cephaneliğinin Amerikan ve Rus stoklarından çok daha küçük olduğunu belirterek bu yaklaşıma karşı çıkıyor. Çin, böyle bir anlaşmanın mevcut güç dengesini kendi aleyhine değiştirebileceğinden endişe ediyor. Bu nedenle üç ülke arasında kısa vadede kapsamlı bir uzlaşmaya varılması zor görünüyor. Bununla birlikte tarafların müzakerelerin kapsamı ve takvimi üzerinde anlaşması, nükleer silahlanma yarışının sınırlandırılması açısından önemli bir diplomatik adım olabilir.
Şi için Şenzen buluşması, Çin’in uluslararası konumunu güçlendirmek açısından önemli bir fırsat sunuyor. Pekin, ABD ve Rusya liderlerini ağırlayarak küresel sorunların çözümünde etkili bir güç olduğunu göstermeyi amaçlıyor. Şi’nin 18 Kasım’da Trump’ı havaalanında karşılaması, Eylül ayında Washington’da gördüğü karşılamaya diplomatik bir karşılık olarak değerlendiriliyor. Aynı gün Putin’le de görüşmesi, Çin’in ABD ile ilişkilerini geliştirirken Rusya’yla yakınlığını korumak istediğini gösteriyor. Ancak Şi’nin önceliği, Ukrayna ve İran gibi sorunların çözümünde doğrudan sorumluluk üstlenmekten çok Çin’in diplomatik etkisini artırmak gibi görünüyor.
Putin açısından Şenzen buluşması, Rusya’nın uluslararası konumunu güçlendirmek ve Batı’nın Moskova’yı yalnızlaştırma politikasının sonuç vermediğini göstermek için önemli bir fırsat sunuyor. Ağustos 2025’ten bu yana Trump ile ilk kez yüz yüze görüşen Putin, Amerikan başkanının dostça yaklaşımından diplomatik kazanç sağlamayı hedefliyor. ABD ve Çin liderleriyle görüşmesi, Rusya’nın küresel siyasette önemli bir aktör olduğu mesajını güçlendiriyor. Ancak bu yakınlaşma, Ukrayna savaşının sona erdirilmesi konusunda uzlaşma sağlandığı anlamına gelmiyor. Putin için somut bir anlaşmaya varılmasa bile Rusya’nın önemli bir muhatap olarak kabul edilmesi, siyasî başarı olarak değerlendirilebilir.
İran savaşı da görüşmelerinin önemli gündem maddelerinden biri oldu. Trump, zirve öncesinde verdiği bir röportajda İran’ın askerî kapasitesinin büyük ölçüde zayıflatıldığını savunarak savaşı sona erdirmek için Çin ve Rusya’nın yardımına ihtiyaç duymadığını söyledi. Bununla birlikte Şi Jinping’le görüşmesinde, Hürmüz Boğazı’ndan petrol sevkiyatının devam etmesinin iki ülkenin ortak çıkarına olduğunu vurguladı. İran’la yakın ekonomik ilişkileri bulunan Çin ve Rusya’nın savaş konusundaki tutumları ise Washington’dan farklılık gösteriyor. Trump’ın açıklamaları, ABD’nin askerî üstünlük iddiasını korurken özellikle enerji güvenliği konusunda iş birliğine açık olduğunu gösteriyor. Ancak görüşmelerin İran savaşının sona erdirilmesine yönelik somut bir anlaşmaya dönüşüp dönüşmeyeceği belirsizliğini koruyor.
Görüşmelerde ABD ile Çin arasındaki ticari anlaşmazlıklar da önemli bir yer tutuyor. Washington, Çin’in Amerikan tarım ürünleri alımını artırmasını ve nadir toprak elementlerinin ihracatındaki kısıtlamaları gevşetmesini istiyor. Pekin ise ABD’nin ileri teknoloji ve çip ihracatına uyguladığı sınırlamaların kaldırılmasını talep ediyor. Tarafların karşılıklı gümrük vergilerinde indirime gitmesi mümkün görünse de teknoloji alanındaki rekabetin devam etmesi bekleniyor. Bu nedenle görüşmelerin kapsamlı bir ticaret anlaşmasından çok mevcut uzlaşmanın korunmasına ve yeni ekonomik gerilimlerin önlenmesine katkı sağlaması daha olası görünüyor.
Şenzen buluşmasının önemli bir diğer boyutu, Çin ile Rusya arasındaki stratejik ortaklık. Ukrayna savaşının başlamasından bu yana Pekin ve Moskova, ekonomik ve diplomatik ilişkilerini önemli ölçüde geliştirdi. Çin, Batı yaptırımları karşısında Rusya’nın başlıca ticaret ortaklarından biri hâline gelirken iki ülke ABD’nin uluslararası siyasetteki etkisini sınırlandırma konusunda ortak bir tutum benimsiyor. Washington ise Çin ve Rusya’yla ayrı ayrı ilişkilerini geliştirerek bu yakınlaşmanın etkilerini azaltmaya çalışabilir. Ancak iki ülke arasındaki güçlü ekonomik bağlar ve ortak stratejik çıkarlar, Trump’ın bu yönde sonuç almasını zorlaştırıyor. Bu nedenle Şenzen görüşmelerinin Çin-Rusya ortaklığını kısa vadede zayıflatması beklenmiyor.
Zirveye yönelik en önemli eleştirilerden biri, Ukrayna gibi görüşmelerden doğrudan etkilenen ülkelerin masada bulunmaması. Ukrayna Devlet Başkanı Zelenski, ülkesinin geleceği hakkında Kyiv’in katılımı olmadan karar alınamayacağını vurguluyor. ABD’de dokuz Demokrat senatör de 18 Kasım’da yaptıkları ortak açıklamada, zirvenin dünyayı büyük güçler arasında nüfuz alanlarına ayıran bir pazarlığa dönüşmemesi gerektiği uyarısında bulundu. Bu gelişmeler, toplantının 1945 Yalta Konferansı’yla karşılaştırılmasına yol açıyor. Trump’ın Putin ve Şi ile doğrudan görüşmesi diplomatik süreci hızlandırabilir. Ancak Ukrayna’nın güvenlik taleplerini dikkate almayan bir anlaşmanın kalıcı barış sağlaması zor görünüyor.
Şenzen’deki liderler zirvesi, Trump’ın Çin ve Rusya’yla doğrudan görüşerek ABD’nin dış politikadaki hareket alanını genişletme arayışını yansıtıyor. Washington, nükleer silahların kontrolü ve bölgesel savaşlar konusunda iş birliği ararken aynı ülkelerle ticaret, teknoloji ve güvenlik alanlarında rekabetini sürdürüyor. Buna karşılık Pekin, Moskova’yla yakın ilişkilerinden vazgeçmek istemiyor; Putin ise görüşmelerin sağladığı diplomatik görünürlükten yararlanıyor. Ukrayna’nın masada bulunmaması ve ABD’nin Asya’daki müttefiklerinin kaygıları da bu pazarlıkların daha geniş sonuçları olabileceğini gösteriyor. Trump yönetiminin önündeki temel sorun, Çin ve Rusya’yla ilişkilerini geliştirmeye çalışırken iki ülkenin stratejik ortaklığını güçlendirmeden ve geleneksel müttefiklerinin güvenini zayıflatmadan diplomatik bir denge kurabilmek.



















