Teknoloji Devlerinin Borsa Savaşı

Teknoloji şirketlerinin yapay zeka yarışı son dönemde yeni bir evreye girdi. Teknoloji devleri artık yalnızca en iyi modeli geliştirmek için değil borsada yer almak için de yarışıyor. SpaceX, Anthropic ve OpenAI neredeyse eş zamanlı olarak halka arz süreçlerini başlatırken piyasalar tarihin en büyük halka arz sürecine hazırlanıyor. Yapay zekanın kullanım alanlarına dair bir süredir devam eden etik tartışmaların gölgesinde gerçekleşen bu hamle, Amerikan ekonomisinin son dönemde lokomotifi haline gelen teknoloji şirketleri için kritik bir dönüm noktasına işaret ediyor. Toplam değerlemeleri üç trilyon doları aşan bu şirketlerin borsaya açılma yarışı yapay zekanın geleceğini şekillendirecek kritik bir dönemin başlangıcı olabilir.

Teknoloji şirketlerinin borsaya açılma sürecinde ilk büyük adım Elon Musk’ın SpaceX şirketinden geldi. Şirket Mayıs ortasında halka arz planlarını kamuoyuyla paylaşarak borsada işlem görmeye hazırlandığını duyurdu. 12 Haziran’da gerçekleşmesi planlanan halka arzda hedef değerleme 1,75 trilyon dolar olarak belirlendi. Daha önce xAI ile birleşen SpaceX bu rakamla halka arz tarihinin en büyük borsaya girişini gerçekleştirmeye aday. Beklenilen tablo gerçekleşirse SpaceX, 2019’daki Suudi Aramco halka arzının 1,7 trilyon dolarlık rekorunu da geride bırakmış olacak.

Halka arz açıklamasıyla birlikte kamuoyuna yansıyan finansal veriler dikkat çekici bir tablo ortaya koyuyor. Şirketin 2025 yılı geliri 18,67 milyar dolar olurken net zararı 4,94 milyar dolara ulaştı, 2026’nın yalnızca ilk çeyreğinde ise 4,28 milyar dolar daha zarar açıkladı. Sermaye harcamalarındaki dağılım da şirketin stratejik önceliklerini ele veriyor. 2026 ilk çeyreğinde uzay sektörüne ayrılan 1,05 milyar dolara karşılık yapay zeka altyapısına yatırılan pay 7,72 milyar dolara çıktı. SpaceX Starlink uyduları üzerinden elde ettiği gelire dayanarak büyümesini sürdürüyor ancak asıl iddiasını uzayda veri merkezleri kurarak yapay zeka altyapısının küresel omurgasını oluşturmak üzerine kuruyor.

Mayıs sonunda ise ikinci büyük hamle Anthropic’ten geldi. Şirket 65 milyar dolarlık yeni bir yatırım turunu tamamladığını ve değerlemesinin 965 milyar dolara ulaştığını açıkladı. Bu rakam OpenAI’ın Mart 2026’daki son değerlemesi olan 852 milyar doları geçmesiyle de dikkat çekti. Anthropic, kuruluşundan bu yana yaklaşık 130 milyar dolar fon toplarken yalnızca son 62 gün içindeki değer artışı OpenAI’ın yaklaşık on yılda ulaştığı eşiği aşmış oldu. Haziran ayı başında Anthropic halka arz için başvurusunu da resmen yaptı. 

Rekabetteki bir diğer şirket olan OpenAI da sıraya girdi. Goldman Sachs ve Morgan Stanley ile çalışan şirketin önümüzdeki haftalarda başvurusunu tamamlayarak Eylül ayında borsaya açılması bekleniyor. OpenAI CEO’su Sam Altman konuya ilişkin soruları “doğru zamanı bekleyeceğiz” diyerek geçiştirse de Amerikan medyasına yansıyan haberlere göre hazırlıkların hız kazandığı görülüyor. 

Amerikan borsasında halka arz sürecinde şirket önce düzenleyici kuruma gizli başvuru yapıyor, ardından yatırımcılara finansal tablolarını, büyüme hedeflerini ve riskleri açıklayan bir belge sunuyor. Fiyat ve hisse adedi belirlendikten sonra şirket belirlenen borsada işlem görmeye başlıyor. Bu noktada kurucu ortaklar, erken yatırımcılar ve çalışanlar ellerindeki hisseleri nakde çevirme imkanı buluyor. Bu üç şirket söz konusu olduğunda rakamlar ise tarihi bir kırılmaya işaret ediyor. Mevcut durum göz önüne alındığında Musk, SpaceX’teki yaklaşık yüzde 50 hissesi ile dünyanın ilk trilyoneri olabilir. Anthropic CEO’su Dario Amodei ve OpenAI CEO’su Sam Altman da halka arz ile birlikte milyar dolarlık servetlerini çeşitli yükümlülüklere bağlı biçimde nakde dönüştürebilme imkanına sahip olacak. Her iki şirketin hisselerinin önemli bir bölümünü kar amacı gütmeyen kuruluşlara bağışlamayı taahhüt etmiş olması ise birçok kurum için milyarlarca dolarlık yeni bir sermaye akışı anlamına geliyor.

Tarihsel olarak bakıldığında rekabet içindeki şirketlerden ilk atılımı yapanların halka arz sürecinde daha iyi değerlere ulaştığı görülüyor. Piyasada sınırlı miktarda sermayenin bulunması ilk arz edilecek olan SpaceX’e önemli bir avantaj sağlayabilir. Anthropic ve OpenAI ise bu listelenme yarışında birbirini geçmek için çaba gösteriyor. İlk borsaya açılan şirketin yapay zeka şirketlerinin değerlenmesinde referans noktasını belirlediği için süreç kritik bir öneme sahip. Daha sonra listelenen şirketler bu referansa göre değerleniyor. 2019 yılında yaşanan Lyft ve Uber örneği bu tablonun somut bir göstergesi. İlk listelenen şirket olan Lyft’in beklentileri karşılamayan halka arzı iki ay sonra borsaya açılan Uber’in değerlemesini doğrudan aşağı çekmişti.

Teknoloji şirketlerinin halka arz edilmesi yatırımcılar için fırsat oluştursa da yüksek fiyat ve satış oranları tarihsel verilerle karşılaştırıldığında benzer değerlemelere sahip şirketlerin halka arzından sonraki üç yılda piyasanın ciddi biçimde altında kaldığını ortaya koyuyor. SpaceX’in mevcut geliriyle öngörülen değerlemesi arasındaki derin uçurum bu tehlikeye işaret ediyor. Anthropic ve OpenAI için de tablo farklı değil. Üstelik her üç şirketin de son dönemde zarar açıklamaya devam etmesi yatırımcılar açısından ek bir soru işareti oluşturuyor.

Yapay zeka şirketlerinin halka arz süreçleri devam ederken arka planda etik tartışmalar da gündemdeki yerini koruyor. Son aylarda Anthropic’in Pentagon’un yapay zekayı savaş sahasında ve gözetleme amaçlı kullanma girişimlerine itiraz etmesi, Palantir kurucusunun yapay zekayla birlikte yeni bir caydırıcılık anlayışının şekillendiğini ilan etmesi ve Papa’nın “Muhteşem İnsanlık” başlıklı genelgeyle yapay zeka sektörüne yönelik kritik eleştiriler getirmesi bu tartışmanın önümüzdeki süreçte de devam edeceğini gösteriyor.

Önümüzdeki birkaç ay hem piyasalar hem de teknoloji şirketlerinin geleceği açısından belirleyici olabilir. SpaceX haziran ortasında borsaya açılıyor, Anthropic en erken sonbahara işaret ediyor, OpenAI ise hazırlıklarına devam ediyor. Bu üç halka arzın birlikte yarattığı sermaye talebi, internet şirketlerine yönelik spekülatif yatırım çılgınlığının ve ardından gelen büyük çöküşün yaşandığı 2000’lerin başından bu yana eşi görülmemiş bir sürece işaret ediyor. Uzun süredir tartışılan yapay zeka odaklı ABD ekonomisine yönelik eleştiriler ise önümüzdeki süreçte çok daha somut bir zemine oturabilir.