Washington’ın Enflasyonla Mücadelesi

3 Kasım’da yapılacak Kongre seçimlerine kısa bir süre kala açıklanan Eylül ayı enflasyon verileri, Trump yönetiminin “fiyatlar düştü” anlatısını sarsan bir tablo ortaya koydu. Çalışma İstatistikleri Bürosu’nun açıkladığı rapora göre tüketici fiyatları Eylül’de aylık bazda yüzde 0,6 artarak son beş ayın en yüksek sıçramasını kaydetti. Yıllık enflasyon ise Ağustos ayındaki yüzde 3,4 seviyesinden yüzde 3,7’ye yükseldi. Seçim öncesinde açıklanan son enflasyon raporu olması nedeniyle bu veri yalnızca ekonomik değil siyasi açıdan da ayrı bir ağırlık taşıyor. Son haftalarda açıklanan yavaşlayan istihdam artışı, yükselen mortgage faizleri ve artan işsizlik rakamlarıyla birlikte okunduğunda ortaya çıkan tablo, ekonominin daha büyük bir kesim için giderek zorlayıcı bir hal aldığını gösteriyor. Sosyal Güvenlik İdaresi 2027 yılı için emekli maaşlarına yüzde 3,6 zam yapılacağını açıkladı. Son dört yılın en yüksek oranı olmasına rağmen bu artış, enflasyonun altında kaldığı gerekçesiyle tepki çekti.

Enflasyon artışının merkezinde İran savaşının tetiklediği enerji şoku yer alıyor. Enerji fiyatları Eylül ayında yüzde 5,2, yıllık bazda ise yüzde 20,4 yükseldi. Benzin tek başına yüzde 9,1 artarak aylık enflasyonun yarısından fazlasına neden olurken bir yıl öncesine göre yüzde 34 daha pahalı hale geldi. Ortalama galon fiyatının 4,33 dolar seviyesinde seyretmesi enerji baskının geçici olmadığını gösteriyor. Kamyon, tarım makineleri ve tren taşımacılığının temel yakıtı olan dizel ise galon başına 6,30 dolarla rekor seviyelere yakın seyrederken kış aylarının gelmesiyle bu maliyetlerin hane bütçelerine önümüzdeki aylarda daha sert yansıması bekleniyor. Yakıt fiyatlarının dolaylı etkisi uçak biletlerinde de kendini gösterdi ve bilet fiyatları yıllık bazda yüzde 22,4 arttı.

Enerji dışındaki kalemlerde ise tablo daha karışık görünüyor. Gıda ve enerji hariç çekirdek enflasyon Eylül ayında yüzde 0,3, yıllık bazda ise yüzde 2,6 ile görece makul seviyede kaldı. Yapay zekâ yatırımları ise farklı bir enflasyon kaynağı ortaya çıkardı. Yazılım fiyatları yıllık yüzde 28,4, bilgisayar ve ilgili donanım yüzde 9,7 yükseldi. Akıllı telefon fiyatlarının yaklaşık yüzde 10 düşmesi, süt ve sığır eti gibi bazı gıda kalemlerinde görülen gerileme ise Beyaz Saray’ın öne çıkarmaya çalıştığı sınırlı gelişmeler olarak dikkat çekiyor.

Hane halkı açısından asıl kaygı verici gösterge alım gücü olarak görülüyor. Enflasyona göre düzeltilmiş ortalama saatlik kazanç Ağustos ayında yüzde 0,5 geriledi ve yıllık bazda yüzde 0,7 düştü. Alım gücü Trump’ın ikinci kez göreve başladığı ocak 2025 seviyesine geri dönmüş durumda. Pew Araştırma Merkezi’nin yayınladığı son kamuoyu araştırmasına göre Amerikalıların yaklaşık yarısı temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanıyor. Düşük gelirli yetişkinlerin yaklaşık dörtte üçü gıda, barınma, sağlık ya da ulaşım giderlerinde sıkıntı yaşadığını belirtirken yüzde 77’si üç aylık bir acil durumu karşılayacak birikimi olmadığını söylüyor. Ekonomik sistemin baştan kurulması gerektiğini düşünenlerin oranının 2019’daki yüzde 14’ten yüzde 25’e çıkması ise hoşnutsuzluğun yapısal bir boyut kazandığına işaret ediyor. Yapılan araştırmalara göre 50 yaş üstü Amerikalıların dörtte üçü emekli maaşı artışının yükselen fiyatlar karşısında yetersiz olduğunu düşünüyor.

Para politikası cephesinde ise Fed sıkışmış görünüyor. Geçen ay üç yıl aradan sonra ilk faiz artışını yaparak hedef aralığı yüzde 3,75 ile 4,00 arasına çeken merkez bankası, Eylül ayı verisinin ardından yeni bir sıkılaştırma baskısıyla karşı karşıya kaldı. Açıklanan istatistiklerin ardından tahvil piyasası hızla tepki gösterirken hazine tahvil getirisi 10 puanlık bir artış gösterdi. Seçimlerden hemen önce önümüzdeki haftalarda düzenlenecek Fed oturumunda ise faizlerin sabit kalması beklenirken Aralık ayı ile birlikte faizlerin tekrar artırılması bekleniyor. Faiz artışı,  kısa dönemli bir çözüm sunsa da Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimin artırdığı petrol fiyatını doğrudan düşürmeye yetmiyor. 

Yükselen faizlerin etkisi Wall Street’te de hissedilmeye başlandı. JPMorgan Chase üçüncü çeyrekte 15,3 milyar dolar kâr açıklayarak 16 milyar doların üzerindeki beklentilerin gerisinde kaldı. Fed’in faiz artışının tahvil fiyatlarını düşürmesi bankaların elde ettiği geliri beklenmedik biçimde azalttı. Wells Fargo da benzer bir tahvil kaybıyla karşılaştı ve gelir hedefini tutturamadı. 

Siyasi boyutta ise açıklanan enflasyon oranları Trump’ın seçim kampanyasının omurgasını oluşturan ekonomi anlatısını doğrudan boşa çıkardı. Trump, Alaska’daki mitinginde ailelere ekonomik olarak önemli iyileşme sağladığını savunurken açıklanan enflasyon ve maaş zammı oranları kendi tabanında da kabul görmedi. Ulusal Ekonomi Konseyi (NEC) Direktörü Kevin Hassett ise veriler açıklanmadan önce enflasyonun net bir biçimde yavaşladığını iddia etti. Enflasyon verilerinin açıklanamsının ardından açıklama yapan Hasset, sorumluluğu Washington yönetiminin haftalar içinde biteceğini vaat ettiği ancak sekizinci ayına yaklaşan İran savaşına yükledi. 

Mevcut ekonomik tablo Demokratların seçim kampanyasının merkezinde yer alıyor. Trump’ın özellikle 2024 Başkanlık seçimlerinde açıkladığı ekonomik vaatlerin boşa düşmesi Demokratlar için tutunabilecek önemli bir dal oldu. Artan enflasyonun tarifeler, savaş ve vergi indirimlerinden kaynaklandığını belirten Demokratlar Trump yönetiminin ekonomi politikalarını hedef aldı. Kamuoyu araştırmaları da seçmenlerin yaklaşık yüzde 78’inin fiyat artışlarından Trump’ın politikalarını sorumlu tuttuğunu gösteriyor. Özellikle Kongre seçimlerinde seçmen davranışı belirleyen en önemli kalemlerden biri olan ekonomik gelişmeler 2026 Kongre seçimleri öncesinde Cumhuriyetçilere kötü sinyaller veriyor. 

Beyaz Saray son haftalarda özellikle yaşlılara yönelik sağlık sigortası kapsamında yapılan ödemelerle acil önlemler almaya çalışsa da seçime kısa bir süre kala bu adımların genel havayı değiştirmesi zor görünüyor. Ortaya çıkan tablo, Kongre seçimlerinde seçmen davranışını belirleyen en önemli etkenlerden biri olan ekonomi konusunda Trump yönetiminin zor günler yaşadığını gösteriyor. İran savaşının tetiklediği enerji şoku ve gümrük tarifelerinin etkisiyle yeniden tırmanan enflasyon, alım gücünün iki yıl öncesine gerilemesi ve Fed’in faiz artırımlarına devam etme ihtimali ekonomik gidişatın kısa vadede düzelmeyeceğine işaret ediyor. Savaşın sekizinci ayına yaklaşmasına rağmen sona ermemesi ise enerji fiyatları üzerindeki baskının süreceği anlamına geliyor. Seçmenlerin büyük çoğunluğunun fiyat artışlarından Trump yönetimini sorumlu tuttuğu bir ortamda kötü giden ekonominin faturasının Cumhuriyetçilere kesilmesi halinde 2026 Kongre seçimlerinden çıkacak sonuç, yalnızca Kongre aritmetiğini değil Trump yönetiminin kalan iki yıldaki hareket alanını da ciddi biçimde etkileyebilir.