Washington’dan İsrail’e Gazze Baskısı

Washington, Gazze planının uygulanmasında yaşanan tıkanmanın ardından İsrail üzerindeki baskısını artırmaya başladı. Trump yönetimi şimdiye kadar planın ilerlemesini büyük ölçüde Hamas’ın silahsızlanmasına bağlarken, İsrail’in devam eden askerî operasyonlarını da süreci aksatan temel sorunlardan biri olarak daha açık biçimde gündeme getiriyor. Barış Kurulu Yüksek Temsilcisi Nikolay Mladenov’un BM Güvenlik Konseyinde İsrail saldırılarını eleştirmesi bu değişimin en belirgin işareti oldu. Washington böylece Hamas’a yönelik silahsızlanma baskısını sürdürürken Netanyahu hükümetinden de saldırıları sınırlandırmasını ve aşamalı çekilmeye imkân verecek koşulları oluşturmasını istiyor.

Mladenov, Trump’ın 20 maddelik Gazze planının müzakere aşamasından uygulama hazırlığına geçtiğini savundu. Plan, Hamas ve diğer silahlı grupların silahsızlandırılmasını, Gazze yönetiminin sivil bir Filistin yönetimine devredilmesini, uluslararası güvenlik gücünün konuşlandırılmasını ve İsrail ordusunun kademeli olarak çekilmesini öngörüyor. Ancak taraflar bu adımların hangi sırayla atılacağı konusunda anlaşamıyor. İsrail, Hamas tamamen silahsızlanmadan çekilmeye yanaşmazken Hamas, silah bırakma sürecinin ilerlemesi için önce İsrail saldırılarının durmasını ve askerî çekilmenin başlamasını istiyor. Bu anlaşmazlık, planın sahada uygulanmasının önündeki temel engel olmaya devam ediyor.

Washington’ın uluslararası güvenlik gücü için geçen hafta 206 milyon dolar ayırması, planın askerî ve lojistik hazırlıklarının hızlandığını gösteriyor. Barış Kurulu şimdi gücün görev ve yetkilerini, Hamas’ın silahlarının nasıl teslim alınacağını, tünellerin nasıl denetleneceğini ve yeniden inşa bölgelerinin güvenliğinin nasıl sağlanacağını belirlemeye çalışıyor. Ancak İsrail ordusunun Gazze’nin önemli bir bölümündeki varlığını sürdürmesi ve Hamas’ın bazı tünelleri yeniden kullanıma hazırladığı yönündeki iddialar, bu hazırlıkların ne zaman ve nasıl sahaya yansıtılabileceğini belirsiz bırakıyor.

İsrail’in son günlerde düzenlediği hava saldırıları ve açtığı ateş sonucunda çocukların da aralarında bulunduğu Filistinliler hayatını kaybetti. İsrail bu operasyonları Hamas’ın yeniden örgütlenmesini engelleyen güvenlik tedbirleri olarak tanımlıyor. Mladenov ise sürekli askerî müdahalenin Gazze halkında savaşın sona erdiği duygusunun oluşmasını engellediğini, sivil yönetimin kurulmasını geciktirdiğini ve silahsızlanma sürecine karşı direnci güçlendirdiğini belirtti. ABD temsilcisi ilk kez İsrail’in güvenlik gerekçeleriyle sürdürdüğü operasyonları Trump planının önündeki başlıca engellerden biri olarak açık biçimde tanımladı.

Mladenov’un eleştirileri Washington ile İsrail arasında Gazze konusunda tam bir kopuş yaşandığı anlamına gelmiyor. ABD, Hamas’ın silahsızlandırılması gerektiği konusunda Netanyahu hükümetiyle aynı hedefi paylaşıyor. Ayrışma daha çok bu hedefe nasıl ulaşılacağı konusunda ortaya çıkıyor. İsrail askerî operasyonları ve Gazze’deki güvenlik kontrolünü sürdürmek isterken Washington, Hamas’ın kademeli olarak silahsızlandırılması, uluslararası güvenlik gücünün devreye girmesi, İsrail ordusunun aşamalı olarak çekilmesi ve yeniden inşanın başlamasını öngören Trump planını ilerletmeye çalışıyor.

Washington’ın İsrail ordusunun kademeli olarak yerini almasını öngördüğü uluslararası güvenlik gücü henüz planlanan büyüklüğe ulaşabilmiş değil. Uganda yaklaşık 1.200 asker göndermeye hazırlanırken diğer ülkelerden beklenen katkılar sınırlı kalıyor; Endonezya’nın İran savaşı nedeniyle planladığı 8 bin kişilik kuvveti askıya alması da süreci zorlaştırıyor. Bu gecikme Washington açısından önemli bir sorun yaratıyor: İsrail’in çekilmesini isteyen ABD, oluşacak güvenlik boşluğunu dolduracak alternatif yapıyı henüz sahaya çıkarabilmiş değil. Uluslararası gücün konuşlandırılması geciktikçe Netanyahu’nun askerî varlığı güvenlik gerekçesiyle sürdürme argümanı da güçleniyor.

Hamas’ın silahsızlanmasındaki temel sorunlardan biri, sürecin tamamlandığına kimin karar vereceği. Silahların teslimi denetlenebilir olsa da gizli depoların ve özellikle tünel ağının tamamen devre dışı bırakıldığını belirlemenin çok daha zor olacağı belirtiliyor. Netanyahu hükümeti askerî çekilmeyi Hamas’ın silahsızlandırılmasına bağladığı için bu konu İsrail’in çekilme takvimi açısından önem taşıyor. Kararın İsrail’in değerlendirmesine bırakılması çekilmeyi geciktirebilirken, uluslararası güvenlik gücünün bu görevi üstlenmesi süreci daha bağımsız hâle getirebilir. Bu nedenle doğrulama mekanizmasının nasıl kurulacağı, Trump planının uygulanmasındaki önemli anlaşmazlıklardan biri olmaya devam ediyor.

Gazze’deki anlaşmazlık sürerken 45 Demokrat senatörün Netanyahu’ya gönderdiği mektup, Kongrede İsrail politikasına yönelik itirazların büyüdüğünü gösterdi. Senatörler yerleşimci şiddetinin engellenmesini, yeni yerleşimlerin durdurulmasını ve 2022’den beri Batı Şeria’da öldürülen dokuz Amerikan vatandaşının ölümünün soruşturulmasını istedi. Netanyahu’nun yüzden fazla yerleşimi yasallaştırması ve yeni karakolları desteklemesi, Trump planının öngördüğü Filistin siyasî ufkunu daha da daraltıyor.

Kongrede İsrail’e yönelik eleştirilerin artmasına rağmen Amerikan askerî ve diplomatik desteğinde ciddi bir değişikliğe gidilmesi beklenmiyor. Washington İsrail’e yılda 3,8 milyar dolarlık askerî yardım sağlamayı sürdürürken, yardımın koşullandırılması konusunda Kongrede yeterli destek bulunmuyor. Bu nedenle Netanyahu hükümeti üzerindeki başlıca Amerikan baskı araçları Trump yönetiminin elinde kalıyor. Beyaz Saray, Gazze planını ilerletirken diplomatik temaslarını, silah ve güvenlik ilişkisini ve Barış Kurulu üzerinden sağlanan yeniden inşa kaynaklarını kullanıyor.

Netanyahu, Hamas bütün silahlarını teslim etmeden İsrail ordusunun Gazze’den çekilmeyeceğini ve yeniden inşanın başlamayacağını söylemeyi sürdürüyor. Hükümetindeki aşırı sağcı aktörler ise askerî denetimin ve Hamas kadrolarına yönelik operasyonların devamını istiyor. İsrail’in bağımsız Filistin devletine karşı çıkması da anlaşmazlığı Gazze’nin güvenliğinin ötesine taşıyor. Bu yaklaşım, Trump planının öngördüğü silahsızlanma karşılığında çekilme ve uzun vadede sivil Filistin yönetimi kurulması hedeflerini zorlaştırıyor; Washington’ın güvenlik ve yeniden inşa modeli uygulansa bile Gazze’nin gelecekte nasıl bir siyasî yapıya bağlanacağı belirsizliğini koruyor.

Washington’ın İsrail’e yönelik söylemini sertleştirmesi, Gazze planının uygulanmasında yeni bir aşamaya girildiğini gösteriyor. Ancak planın ilerlemesi yalnızca Hamas’ın silahsızlanmasına değil, İsrail’in saldırıları sınırlandırmasına, çekilme takvimini kabul etmesine ve uluslararası güvenlik gücünün sahaya çıkmasına da bağlı. Bu nedenle asıl soru, Trump yönetiminin Netanyahu üzerindeki diplomatik baskıyı somut adımlarla destekleyip desteklemeyeceği olacak. Washington silah sevkiyatları, diplomatik destek ve yeniden inşa kaynaklarını İsrail’in plana uyumuna bağlamadığı sürece, sertleşen söylemin sahadaki dengeleri değiştirmesi güç görünüyor.